Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

O środkowoeuropejskich korzeniach krav maga

Trening krav maga, rok 1955; Źródło: Tzahal / Wikimedia Commons; Licencja: Domena publiczna

Krav maga to stosowany przez izraelską armię i służby porządkowe system samoobrony, wykorzystywany także przez siły zbrojne i formacje porządkowe w innych krajach. Ostatnimi czasy coraz chętniej praktykowany jest również w prywatnych szkołach sztuk walki jako skuteczna metoda samoobrony w sytuacjach zagrożenia, mogących przytrafić się każdemu, nie tylko żołnierzowi czy policjantowi. Choć jest nierozerwalnie związany z Izraelem, system samoobrony krav maga ma swoje korzenie w Europie Środkowej.

Krav maga (KM) opiera się na naturalnych, instynktownych reakcjach ludzkiego ciała w sytuacjach zagrożenia. Zakłada natychmiastowe odparcie ataku i jak najszybsze przejście do kontrnatarcia celem unieszkodliwienia napastnika poprzez działania wymierzone w najbardziej podatne na ból obszary ciała, a następnie szybkie opuszczenie miejsca starcia. Wszystko to przy zachowaniu pełnej sprawności i orientacji. Jest to bardzo zróżnicowany system samoobrony – zawiera elementy różnych skodyfikowanych sztuk walki, takich jak boks, dżudo czy zapasy, a także techniki typowo samoobronne – techniki obrony przed atakiem bronią białą, palną, napaścią z pomocą przedmiotów codziennego użytku, duszeniem itd. Bardzo zróżnicowany zasób działań obronnych i zaczepnych wchodzących w skład systemu wynika z tego, że został on opracowany nie jako skodyfikowana sztuka walki, rozumiana jako dyscyplina sportu, a jako system samoobrony do wykorzystania w kontekście realnego zagrożenia w sytuacjach życia codziennego bądź na polu walki.

Za ojca krav maga uważany jest Imi (Imre, Imrich, Emerich) Lichtenfeld (znany też pod nazwiskiem Sde-Or, co jest hebrajską wersją jego nazwiska, po niemiecku znaczącego tyle co „lekkie pole”), urodzony w Budapeszcie węgierski Żyd. Przyszedł na świat 26 maja (lub 25 czerwca) 1910 roku w rodzinie Samuela (Szmula) Lichtenfelda, najpierw artysty cyrkowego, a następnie policyjnego instruktora sztuk walki i śledczego. Dzieciństwo spędził w Bratysławie, gdzie jego ojciec uczył tamtejszych policjantów walki wręcz i wykonywał czynności śledcze. Założył też jeden z pierwszych, o ile nie pierwszy, w mieście klub ciężkiej atletyki o nazwie „Herkules”. Samuel Lichtenfeld od dziecka zachęcał syna do uprawiania sportu, dzięki czemu jako młodzieniec Imi należał do najlepszych czechosłowackich sportowców w takich dyscyplinach jak boks, zapasy czy gimnastyka sportowa. Był też instruktorem gimnastyki i akrobatyki – współpracował m.in. z kilkoma teatrami. Umiejętności wyniesione z sal treningowych przydawały mu się również na ulicach. Zdarzało się, że on lub jego żydowscy znajomi padali ofiarami zaczepek czy aktów przemocy o podłożu antysemickim. Wysportowany młodzian nie pozostawał bierny wobec takich zachowań – na przemoc odpowiadał przemocą. Rychło jednak zorientował się, że umiejętności bokserskie czy zapaśnicze, choć przydatne, były niewystarczające, by skutecznie unieszkodliwiać napastników nie przestrzegających żadnych zasad, a przy tym nierzadko posługujących się w walce takimi narzędziami jak pałki czy kastety. Lichtenfeld postanowił więc opracować system samoobrony, który umożliwiałby osobie o przeciętnych warunkach fizycznych i nie dysponującej bronią skuteczne odparcie jednego lub kilku napastników, w tym uzbrojonych. Opierając się na naturalnych odruchach ludzkiego ciała i swoich umiejętnościach sportowych, zaczął rozwijać system, któremu nadał później hebrajską nazwę krav maga („walka w bliskim kontakcie”).

Po rozbiorze Czechosłowacji – utworzeniu przez III Rzeszę Protektoratu Czech i Moraw na terenie ziem czeskich, powołaniu do życia marionetkowej I Republiki Słowackiej, podporządkowanej Berlinowi, na terenie ziem słowackich oraz przejęciu południowych rubieży Słowacji przez Węgry – Imi Lichtenfeld postanowił wyemigrować do Palestyny. Jako Żydowi w Bratysławie groziło mu nieustanne niebezpieczeństwo. W maju 1940 roku wraz z kilkuset innymi osobami pochodzenia żydowskiego zaokrętował się na niewielkim statku o nazwie „Penczo” („Pentcho”), który po licznych perypetiach (trudności stawiane przez władze rumuńskie i bułgarskie) dopłynął Dunajem do Morza Czarnego, a następnie w okolice między archipelagiem Dodekanezu, naonczas należącego do sprzymierzonego z III Rzeszą Królestwa Włoch, a Kretą. Tam jednostka doznała awarii napędu, w wyniku czego wpadła na skały i zatonęła. Rozbitków podjęła włoska marynarka wojenna. Zostali przetransportowani na Rodos lub do obozów internowania we Włoszech, gdzie większość przeczekała do upadku rządu Mussoliniego, by latem 1944 roku via Aleksandria bezpiecznie dotrzeć do Izraela. Z Włoch do Egiptu podróżowali m.in. na pokładzie polskiego statku MS Batory, jednej z najnowocześniejszych polskich jednostek pasażerskich międzywojnia (podczas wojny Batory został przerobiony na transportowiec i pływał po Morzu Śródziemnym, Atlantyku i Pacyfiku).

Losy Lichtenfelda potoczyły się jednak inaczej. Po awarii kotła na „Penczo” wraz z kilkoma innymi śmiałkami wyruszył szalupą w kierunku greckiej wyspy Krety, skąd miał nadzieję sprowadzić pomoc dla uszkodzonej jednostki. Po kilku dniach on i jego kompani zostali podjęci przez okręt brytyjskiej marynarki wojennej i odtransportowani do Aleksandrii. Tam Lichtenfeld musiał przejść leczenie ucha, którego zakażenia nabawił się podczas podróży Dunajem, kilkakrotnie ratując od utonięcia nieostrożnych pasażerów, a od zatonięcia – ich bagaże. Odzyskawszy siły, wstąpił w szeregi oddziałów czechosłowackich tworzonych u boku Brytyjczyków. W 1944 roku zakończył służbę i udał się do Mandatu Palestyny, brytyjskiego terytorium mandatowego (powołanego do życia po I wojnie światowej przez Ligę Narodów na części ziem utraconych w wyniku konfliktu przez sprzymierzoną z Prusami i Austro-Węgrami Turcję), w skład którego wchodziły m.in. tereny dzisiejszego Państwa Izrael.

Ówczesna sytuacja na tym obszarze była bardzo niespokojna. Przez całe dwudziestolecie międzywojenne – a także wcześniej – dochodziło do konfliktów między ludnością arabską – stanowiącą znaczną większość mieszkańców Palestyny – a żydowskimi osadnikami, od końca XIX wieku coraz liczniej przybywającymi tu z różnych krajów świata. Ów ruch imigracyjny – alija – był tym intensywniejszy, że społeczność żydowska liczyła na wcielenie w życie założeń tzw. deklaracji Balfoura, ogłoszonej w 1917 roku przez brytyjskiego ministra spraw zagranicznych, a zawierającej deklarację sympatii Londynu dla żydowskich aspiracji państwowotwórczych i zamiaru utworzenia żydowskiego państwa w Palestynie, przy jednoczesnej ochronie praw innych grup etnicznych zamieszkujących te tereny. Mimo to żydowscy osadnicy i miejscowi Żydzi wciąż byli w mniejszości. Zdarzało się, że padali ofiarami aktów przemocy ze strony ludności arabskiej, czemu mandatowe siły porządkowe nie były w stanie skutecznie zapobiegać.

Osadnicy zaczęli więc samodzielnie organizować grupy samoobrony – tak powstała tajna organizacja samoobrony o nazwie Hagana, związana z ruchem syjonistycznym (zwolennicy powstania państwa żydowskiego w Palestynie, reprezentujący różne wizje przyszłości takiego tworu, o zróżnicowanych poglądach politycznych i gospodarczych). Wśród jej organizatorów byli m.in. pochodzący z Białorusi Elijahu Golomb czy główny ideolog syjonizmu konserwatywnego, Zeev Włodzimierz Żabotyński, rodem z Odessy. Zadaniem członków Hagany w której szeregi wstąpił Lichtenfeld, była obrona żydowskich osiedli przed atakami Arabów i budowa podwalin dla żydowskiej siły zbrojnej, mającej istnieć w niezależnym państwie Izrael. Część członków organizacji opowiadała się również za prowadzeniem działań wymierzonych w Brytyjczyków (utworzyli oni później dwie secesjonistyczne organizacje zbrojne, walczące tak przeciw Arabom, jak i przeciw Brytyjczykom – Irgun i Lehi). Do Hagany wstępowali nie tylko Żydzi już osiedleni w Palestynie, lecz także nowoprzybyli. Stosowano w niej system walki o nazwie KAPAP (akronim od słów „walka twarzą w twarz”), tak jak krav maga opracowany w celu samoobrony w kontekście zagrożenia w sytuacjach życia codziennego oraz w realiach pola walki, i czasami z tym systemem utożsamiany, acz opracowany został przez innych niż Lichtenfeld instruktorów związanych z Haganą. Jednakowoż aktywność fizyczna palestyńskich Żydów nie ograniczała się tylko do samoobrony – powstawały również kluby związane z organizacjami sportowo-kulturalnymi, takimi jak Maccabi i Hapoel (związane z syjonizmem socjalistycznym) oraz Beitar (reprezentująca syjonizm konserwatywny), zrzeszającymi żydowskie kluby sportowe z całego świata, a które były aktywne również w Mandacie Palestyny. W tym kontekście Imi Lichtenfeld, zaangażowawszy się w działalność Hagany, został instruktorem sztuk walki – w tym okresie krystalizował się system krav maga – i przygotowania fizycznego. Uczył m.in. członków elitarnych jednostek Hagany: Palmach (oddziały specjalne) i Palyam (morskie oddziały specjalne).

Po zakończeniu wojny światowej starcia arabsko-żydowskie przybrały na sile, a Hagana zaczęła też – czego dotychczas nie czyniła – działania zaczepne wobec Brytyjczyków, którzy nie kwapili się do wprowadzenia w życie planów utworzenia niezależnego państwa izraelskiego. W tym kontekście Arabowie palestyńscy zaczęli tworzyć własne organizacje samoobronne (Armia Świętej Wojny, Arabska Armia Wyzwoleńcza), finansowane przez rządy arabskich państw bliskowschodnich, niechętnych powstaniu Izraela, na czele z Egiptem, Syrią, Libanem, Irakiem i Arabią Saudyjską. Londyn, który dopiero co zakończył zmagania drugowojenne, nie był skłonny wikłać się w kolejny konflikt. Wobec zagonienia sytuacji w Palestynie, nowopowstała Organizacja Narodów Zjednoczonych, następczyni Ligi Narodów, stwierdziła, że najskuteczniejszym sposobem rozwiązania problemu będzie podzielenie Mandatu Palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie – tak, aby obie społeczności dysponowały własnymi strukturami państwowymi. Mimo przyjęcia przez ONZ rezolucji w tej sprawie konfliktu nie udało się rozwiązać pokojowo, gdyż znaczna część palestyńskich Arabów nie była skłonna do ustępstw wobec społeczności żydowskiej. Do projektu powstania niezależnego państwa żydowskiego wrogo odnosiły się też wspomniane bliskowschodnie państwa arabskie. I gdy 14 maja 1948 roku Izrael ogłosił niepodległość, ich armie, wspomagane przez oddziały złożone z palestyńskich Arabów, zaatakowały młode państwo żydowskie, w łonie którego Hagana przekształciła się w Siły Obronne Izraela – izraelską siłę zbrojną. Konflikt zakończył się porażką napastników. W tym niespokojnym okresie Imi Lichtenfeld kontynuował swoją pracę szkoleniową z izraelskimi żołnierzami i policjantami, wciąż dopracowując swój system samoobrony.

W 1964 roku, dwadzieścia lat po wstąpieniu w szeregi izraelskich sił zbrojnych, twórca krav maga odszedł na emeryturę i poświęcił się popularyzacji swojego systemu wśród cywilów, najpierw w Izraelu, a następnie za granicą. W tym celu w 1978 roku powołał do życia Israeli Krav Maga Association (IKMA). Zakładając IKMA, Lichtenfeld wprowadził też system kolorowych pasów, podobny do funkcjonujących w dalekowschodnich sztukach walki. Oznaczają one poziom zaawansowania ćwiczących (od początkującego do najbardziej zaawansowanego: żółty, pomarańczowy, zielony, niebieski, brązowy, czarny – podział na 5 danów, biało-czerwony – 6 i 7 dan – oraz czerwony – 8 dan). Z reguły nie są jednak noszone w trakcie treningów. Nie ma też kanonicznej wersji stroju do uprawiania KM.

Z czasem zaczęły powstawać inne organizacje promujące krav maga na całym świecie. Jedną z nich założył bliski współpracownik Lichtenfelda – Sde-Ora, Izraelczyk Eyal Yanilov. Inne powoływali do życia zagraniczni instruktorzy KM. Pod auspicjami tych organizacji działają poszczególne szkoły. Trenują w nich liczne rzesze miłośników izraelskiego systemu samoobrony, osoby chcące po prostu posiąść skuteczne umiejętności samoobronne oraz ludzie zawodowo zajmujący się bezpieczeństwem. A wszystko to zaczęło się przed blisko stuleciem w Bratysławie, stolicy dzisiejszej Słowacji.

 

Źródła:

Wikipedia

http://www.nicekravmaga.com/index.php?option=com_content&view=article&id=58&Itemid=65

http://www.kravmaga-askeg.fr/histoire-du-kravmaga.html

http://www.krav-maga.ch/krav-maga/histoire

http://www.your-krav-maga-expert.com/krav-maga-history.html

http://krav-maga.com/training/history-of-krav-maga

http://dansmuaythaimma.com/?tag=krav-maga-belt-ranking

http://www.2all.co.il/Web/Sites/s_farkash/

http://www.jewishgen.org/databases/holocaust/0165b_rhodes.html

Zdjęcie na dziś

Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)
Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)

Czy wiesz, że...

  • w Pradze znajduje się jeden z największych stadionów świata, Strahovský Stadion? W latach swej świetności ten oddany do użytku w 1938 roku obiekt mógł pomieścić ponad 200 tysięcy widzów. Powierzchnia jego murawy jest równa 9 boiskom piłkarskim.

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...