Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Marki - Czechy

CZECHY – MARKI

Czechy już w średniowieczu należały do dobrze rozwiniętych pod względem gospodarczych krajów. Okres najintensywniejszego rozwoju, w tym intensywnej urbanizacji i industrializacji, Czechy zaczęły przeżywać od II. połowy XVIII. wieku, gdy Austria utraciła w wyniku wojen z Prusami Śląsk, dotychczas stanowiący surowcowe i przemysłowe monarchii Habsburgów. Dzięki temu w okresie międzywojnia Czechosłowacja, mimo swych stosunkowo niewielkich rozmiarów i populacji, była jednym z najsilniejszych gospodarczo państw Europy. Oto krótki przegląd najbardziej znanych i rozpoznawalnych czeskich (czechosłowackich) marek i firm.

 

AVAST!

To znany darmowy program antywirusowy stworzony przez praską firmę ALWIL Software na początku lat 90.

 

AVIA

Avia to założone w 1919 roku przedsiębiorstwo produkujące samoloty wojskowe i cywilne. W 1928 Avię przejął czechosłowacki gigant przemysłu motoryzacyjnego i zbrojeniowego, Škoda. W trakcie II wojny światowej w zakładach Avii w części Pragi, Letňany, produkowano samoloty dla Luftwaffe, zaś po zakończeniu działań wojennych firmę upaństwowiono. W okresie powojennym Avia nadal produkowała, zarówno czeskie, jak i na licencji radzieckiej oraz, we współpracy ze Škodą i Tatrą, cenione samochody ciężarowe. Obecnie znajduje się w rękach kapitału indyjskiego (ciężarówki) i amerykańskiego (silniki samolotowe).

 

BARUM

Barum to czeski producent opon. Firma powstała w latach trzydziestych XX. wieku za sprawą słynnego producenta obuwia, Tomáša Bat’y. Bat’a stwierdził, że transport produkowanych przez niego w Zlínie butów kolejami stał się zbyt drogi i postanowił przerzucić się na transport samochodowy. W związku z tym zainteresował się wytwórstwem opon, które szybko zyskały sobie uznanie automobilistów. Jednakowoż po II wojnie światowej państwo odebrało Bat’cie jego przedsiębiorstwa. To produkujące opony połączone zostało z innymi upaństwowionymi producentami ogumienia, firmami Ruben i Matador. W ten sposób, łącząc pierwsze sylaby nazw Bat’a i Ruben i dodawszy pierwszą literę nazwy Matador uzyskano nazwę BARUM. Po upadku komunizmu BARUM został zreprywatyzowany i obecnie znajduje się w rękach kapitału niemieckiego.

 

Becherovka

To czeski likier ziołowy, jeden z najbardziej znanych na świecie czeskich wyrobów. Becherovka przyrządzana jest z 32 różnych ziół, a pełną recepturę trunku znają podobno tylko dwie osoby w firmie. Pierwszym producentem i sprzedawcą Becherovki był Josef Becher, właściciel sklepu z artykułami kolonialnymi i spirytualiami o nazwie „Pod trzema skowronkami” w Karolowych Warach. Sprzedaż likieru, nazwanego później jego imieniem, rozpoczął w 1807 roku, a jego recepturę poznał dzięki angielskiemu lekarzowi, doktorowi Frobrigowi, towarzyszącemu w podróży niemieckiemu arystokracie, który przejeżdżając przez Karlowe Wary zatrzymał się w gościnie u Bechera. Napój produkowany przez Bechera szybko zaczął zyskiwać na popularności, a w latach 30. XIX. wieku był już sprzedawany w europejskich metropoliach, Wiedniu, Paryżu i Monachium. W tym czasie firmę przejął jeden z synów Bechera, Jan. W 1866 roku zaprojektowano charakterystyczną, wykonaną  z zielonego szkła butelkę, która stała się znakiem rozpoznawczym Becherovki. W latach 70. firmę przejął wnuk założyciela, Gustav. Wprowadził on do sprzedaży m.in. charakterystyczne, porcelanowe kieliszki do Becherovki, które stały się jedną z częściej kupowanych pamiątek z Czeskich Budziejowic i nierozerwalnie były kojarzone z karlowarskim likierem. W 1900 Becherovka została nagrodzona na Wystawie Światowej w Paryżu, a od 1904 stale gościła na cesarskim stole w Wiedniu, firma Becherów została bowiem oficjalnym dostawcą dworu. W okresie I wojny światowej Becherovka była dostarczana walczącym na frontach żołnierzom. W okresie dwudziestolecia międzywojennego dotarła do Stanów Zjednoczonych. W tym też okresie (1922) nazwa „Becherovka” została zarejestrowana jako znak handlowy. W 1941 roku firmę przejęła Hedda Becher, córka prawnuka założyciela firmy, Michala Bechera. Po upaństwowieniu zakładów Becherów w Czeskich Budziejowicach wyjechała ona do RFN, gdzie założyła firmę produkującą Becherovkę, z którą znacjonalizowana firma z Budziejowic stoczyła zwycięski spór o prawo do produkcji trunku i używania nazwy „Becherovka”. W 1965 oficjalnie nadano likierowi nazwę „trzynastego źródła” w Karlowych Warach, które są miastem uzdrowiskowym i gdzie dotychczas funkcjonowało dwanaście źródeł wód zdrojowych. W 2001 roku dokończono rozpoczęty  4 lata wcześniej proces reprywatyzacji producenta Becherovki. Obecnie firma znajduje się w rękach kapitału francuskiego.

 

Budějovický Budvar (Budweiser Budvar)

Budějovický Budvar to największy i najbardziej znany obok Plzneňského prazdroje czeski browar. Jego początki sięgają 1895 roku, kiedy to powstał jego poprzednik, Český akciový pivovar. Wprawdzie piwo z Czeskich Budziejowic zyskało renomę jeszcze przed I wojną światową, to budziejowicki browar przeszedł modernizację już po uzyskaniu przez Czechosłowację niepodległości, co miało miejsce jesienią 1918 roku. W 1930 nazwa „Budvar” została zastrzeżona jako znak towarowy, a w 1936 browar zmienił nazwę na Budvar – Český akciový pivovar České Budějovice. Obok browaru w Pilźnie browar w Czeskich Budziejowicach był jednym z największych producentów piwa w ówczesnej Czechosłowacji i należał do czołówki europejskiej. Po II wojnie światowej budziejowicki browar został upaństwowiony, tak jak i inne browary w południowych Czechach, w łonie państwowego przedsiębiorstwa Jihočeské pivovary (Browary południowoczeskie). W 1967 władze postanowiły wyłączyć jednak browar w Budziejowicachz tego przedsiębiorstwa i utworzyły działający osobno Budějovický Budvar, produkujący głównie na eksport za Żelazną Kurtynę. Po upadku demokracji ludowej Budějovický Budvar nie został zreprywatyzowany i nadal należy do państwa.

Co godne podkreślenia piwa wyrabiane przez Budějovický Budvar mają wydawane przez Unię Europejską oznaczenia pochodzenia geograficznego produktów rolnych, co oznacza, że produkowane są na bazie miejscowych składników i z poszanowaniem tradycyjnych zasad sztuki piwowarskiej charakterystycznych dla południowych Czech.

 

Bata

Ta jedna z najbardziej znanych firm obuwniczych na świecie powstała w 1894 roku w położonym na Morawach Zlinie. Założył ją, wraz z rodzeństwem, pochodzący z tego miasta Tomáš Bat’a, wywodzący się z rodziny, w której od pokoleń żywe były tradycje szewskie. Dzięki sprowadzeniu nowoczesnych maszyn i handlowym umiejętnościom właścicieli, firma zaczęła się bardzo szybko rozwijać. Dodatkowym impulsem dla jej rozwoju był wybuch I wojny światowej i duże zamówienia austro-węgierskiej armii. Dzięki zgromadzonym podczas Wielkiej Wojny kapitałom Tomáš Bat’a przystąpił w okresie międzywojnia do ogromnych inwestycji. Jako jeden z pierwszych europejskich przedsiębiorców wybudował przeznaczone specjalnie dla swych robotników osiedla z placówkami edukacyjnymi i handlowymi oraz wprowadził szeroki zakres pomocy socjalnej dla nich i ich rodzin. Wybudowane przez Bat’ę robotnicze osiedla, budowane w zgodzie z koncepcją miasta-ogrodu, stanowią po dziś dzień jedno z najciekawszych założeń urbanistycznych w Europie. Takie robotnicze osiedla powstawały także przy fabrykach Bat’y w innych krajach, jak na przykład we Francji, Belgii, na Węgrzech, w Chorwacji (wówczas Królestwo Jugosławii), a także w Indiach, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych czy Brazylii, ale najbardziej znane są te w Zlínie na Morawach, gdzie powstała firma. W wymienionych krajach Bat’a zakładał także przedstawicielstwa handlowe i sieci sklepów swojego przedsiębiorstwa. Jednakże w 1932 założyciel tej jednej z najbardziej rozpoznawalnych i szanowanych czeskich firm zginął w wypadku swego prywatnego samolotu, gdy udawał się ze Zlína do Szwajcarii. Wówczas szefem firmy został młodszy, przyrodni brat Tomáša Bat’y, Ján Antonín, który kontynuował rozwój rodzinnego przedsiębiorstwa. Lata 30. to w istocie okres bezprecedensowej ekspansji Bat’y, który obok produkcji butów, rozpoczął także wyrób opon i pasków klinowych, co w dobie intensywnego rozwoju motoryzacji przynosiło firmie dodatkowe zyski. Co więcej, w okresie, gdy przedsiębiorstwem zarządzał Ján Antonín Bat’a, firma sfinansowała, z pomocą państwa, budowę liczącego blisko 60 kilometrów długości kanału, nazywanego Kanałem Bat’y (Baťův kanál), łączącego miasta Hodonin i Otrokovice, położone nieopodal Zlína. Kanał, który częściowo ma wspólne koryto z rzeką Morawą, umożliwił nawadnianie okolicznych pól, zaś firmie Bat’a ułatwił transport lignitów, pozyskiwanych w pobliżu Hodonina, do składów i fabryk w Otrokovicach i Zlínie. Ponadto Ján Antonín Bat’a zlecił wybudowanie jednego z największych przed II wojną światową budynków w Europie (jedynym wyższym budynkiem na Starym Kontynencie był wówczas wieżowiec Beorentoren, znajdujący się w Antwerpii, w Belgii), tzw. Drapacza chmur Bat’y (Baťův mrakodrap), mierzącego 77,5 metra wysokości. W tym zaprojektowanym przez słowackiego architekta Vladimira Karflika budynku mieściła się dyrekcja i biura firmy. Co szczególnie ciekawe, biuro szefa przedsiębiorstwa znajdowało się w obszernej windzie, mogącej poruszać się po wszystkich piętrach, zarówno w pionie, jak i w poziomie, co pozwalało Batii na baczne czuwanie nad pracą podwładnych. I tego jednak było mu za mało. W 1937 roku wybrał się bowiem w lotniczą podróż dookoła świata, w którą wyruszył z prywatnego lotniska firmy w Otrokonicach, aby bardziej jeszcze rozreklamować przedsiębiorstwo i nawiązać nowe kontakty handlowe. Nic więc dziwnego, że Bat’a już przed wojną była jedną z najbardziej rozpoznawalnych czeskich marek, a rodzina założyciela firmy należała do najzamożniejszych w Czechach.

Druga wojna światowa przerwała rozkwit firmy ze Zlína, a zakłady Bat’y trafiły w ręce niemieckiego okupanta. Z kolei po wojnie, gdy w Czechosłowacji zaprowadzono rządy komunistyczne, czeskie fabryki Bat’y zostały upaństwowione. W rękach rodziny Bat’ów pozostały natomiast fabryki w innych krajach. Wówczas to doszło do sporu między Jánem Antonínem Bat’ą, a synem Tomasza Bat’y, Tomášem młodszym (opuścił on Czechosłowację w drugiej połowie lat trzydziestych by zarządzać kanadyjskim oddziałem firmy),  który ostatecznie przejął firmę i ustanowił jej nową, główną siedzibę w Londynie. Pod jego kierownictwem firma rozrosła się i stała się światowym potentatem branży obuwniczej. Obecnie główną siedzibą firmy jest Lozanna w Szwajcarii, a Bat’a (a właściwie Bata, gdyż poza Czechosłowacją firma przyjęła tę nazwę, upraszczając nazwisko jej założyciela, by uczynić ją łatwiejszą do wymówienia dla kontrahentów i klientów) ma swe fabryki i sklepy w blisko siedemdziesięciu krajach świata.

 

Česka Zbrojovka (Jihočeská zbrojovka)

To przedsiębiorstwo wytwarzające broń powstało w 1919 roku w Pilźnie i od początku swego istnienia miało powiązania ze Škodą, jednym z największych czeskich przedsiębiorstw okresu międzywojennego. Česka Zbrojovka wytwarzała m.in. karabiny, pistolety, działa, a także części samochodowe. Wkrótce po powstaniu firma przeniosła działalność do Pragi i do Strakonic, a w 1936 roku otworzyła kolejną fabrykę, tym razem w Uherským Brodzie. Po II wojnie światowej firma została znacjonalizowana i połączona z producentem motocykli, Jawą.

 

České aerolinie

To państwowy czeski przewoźnik lotniczy, powstały po rozpadzie Czechosłowacji na bazie założonych w 1923 Czechosłowackich Państwowych Linii Lotniczych (Československé státní aerolinie). Początkowo macierzystym portem lotniczym czechosłowackich linii było lotnisko Praga-Kbely, położone na północno-wschodnich przedmieściach Pragi, ale w 1937 państwowy przewoźnik przeniósł się na lotnisko Praga- Ruzyně, znajdujące się na północno-zachodnich obrzeżach stolicy i tam ma swoją siedzibę po dziś dzień. Wśród urozmaiconej floty, którą dysponują České aerolinie najwięcej jest samolotów wyprodukowanych przez firmy Airbus i Boeing.

 

České dráhy

České dráhy to czeski narodowy przewoźnik kolejowy. Firma powstała po rozpadzie Czechosłowacji na Czechy i Słowację, wyodrębniwszy się z Czechosłowackich Kolei Państwowych (Československé státní dráhy), powołanych do życia jesienią 1918, po utworzeniu niepodległej Czechosłowacji i utworzonych na zrębach, które stanowiła infrastruktura i tabor odziedziczone przez nowopowstałe państwo po Cesarsko-Królewskich Austriackich Kolejach Państwowych. Państwowa sieć kolejowa na terenie Republiki Czeskiej liczy obecnie blisko 9,5 tysiąca kilometrów.

Najważniejszymi węzłami kolejowymi na terenie Czech są Praga (Dworzec Główny - Hlavní nádraží) oraz Pardubice, Ujście nad Łabą, Brno, Ostrawa, Przerów, Ołomuniec, Pilzno, Czeskie Budziejowice i Karlowe Wary.

 

ČKD (Českomoravská Kolben-Daněk)

Przedsiębiorstwo to, znane głównie z produkcji tramwajów, powstało w 1927 roku w wyniku fuzji dwóch mniejszych firm, Českomoravská-Kolben i Breitfeld-Daněk, aczkolwiek jego początki II połowy XIX. wieku. W 1854 roku bowiem inżynier Čeněk Daněk założył w Karlinie firmę, która produkowała maszyny, przede wszystkim dla przemysłu wydobywczego oraz dla przemysłu spożywczego. W latach siedemdziesiątych, po wejściu do firmy nowych udziałowców, nazwana została Akciová společnost, dříve Breitfeld, Daněk a spol (Spółka Akcyjna, dawniej Breitfeld, Daněk i wspólnicy).

Z kolei w 1871 roku w Pradze powołano do życia Pierwszą Czeskomorawską Fabrykę Maszyn (První Českomoravská továrna na stroje v Praze), wyrabiającą maszyny i konstrukcje metalowe. Firma wykonała m.in. tak charakterystyczne dla Pragi ostatniej ćwierci XIX. wieku budowle jak mała kopia paryskiej Wieży Eiffla na wzgórzu Petřin (Petřínská rozhledna) oraz Pałac Przemysłu w kompleksie handlowo-wystawowym Výstaviště Praha  (spłonął w 2008 roku).W 1907, po połączeniu z firmą Ringhofferovy závody, nowopowstałe przedsiębiorstwo zaczęło produkować samochody marki Praga.

Tymczasem w 1896 Emil Kolben, inżynier i przedsiębiorca, założył w podpraskiej miejscowości Vysočany swoją fabrykę, która po fuzji z inną firmą została nazwana Elektrotechnická a. s (a.s. to akciová společnost czyli spółka akcyjna). Kierowana przez Kolbena firma produkowała głównie na potrzeby elektrowni wodnych.

W 1921 První Českomoravská továrna na stroje i Elektrotechnická a. s się połączyły. Sześć lat później dołączyła do nich firma Akciová společnost, dříve Breitfeld, Daněk a spol. W ten sposób powstała firma, która przyjęła nazwę Českomoravská Kolben-Daněk, największy producent maszyn w Czechosłowacji. Podczas II wojny światowej zakłady ČKD, jak wszystkie inne zakłady przemysłowe na terenie Protektoratu Czech i Moraw, produkowały na potrzeby armii niemieckiej, między innymi czołgi i działa. Jeden z założycieli spółki, Emil Kolben, został zaś wywieziony do obozu koncentracyjnego w Terezinie, gdzie zmarł. Po wojnie ČKD została upaństwowiona. Powstało wiele powiązanych z nią przedsiębiorstw państwowych, między innymi we współpracy z firmami Tatra i Praga. Główną gałęzią działalności ČKD przez cały okres demokracji ludowej była produkcja taboru tramwajowego i wagonów dla metra. Po zmianach ustrojowych ČKD utraciła znaczną część rynków zbytu (ogromna część produkcji sprzedawana była do ZSRR), W 1994 firmę zreprywatyzowano, w kolejnych zaś latach wyodrębniły się z niej mniejsze spółki. W pewnym momencie ČKD znalazła się na granicy bankructwa. Obecnie nadal funkcjonuje kilka spółek, które wyodrębniły się z ČKD, inne zaś zakończyły działalność.

 

Jablonex

To znana marka czeskiej sztucznej, szklanej biżuterii, produkowanej w Jabłońcu nad Nysą (Jablonec nad Nisou), w północno-zachodnich Czechach, u stóp Gór Izerskich. W rejonie Jabłońca pierwsze zakłady produkcji szkła powstały już w połowie XVI. wieku. W XVIII. wieku tzw. szkło izerskie (jizerské sklo) stawało się coraz bardziej znane na terenie monarchii habsburskiej, a także poza jej granicami. Rozwój przemysłu szklarskiego (produkcja naczyń, zwierciadeł, soczewek) przyniósł Jabłońcowi bardzo intensywny rozwój gospodarczy, co zaowocowało przyznaniem miejscowości w 1866 praw miejskich przez cesarza Franciszka Józefa. Najbardziej intensywny rozwój jabłońskiego szklarstwa przypada właśnie na drugą połowę wieku XIX., kiedy to swą działalność prowadził w tym rejonie nazywany „królem szkła” Josef Riedel. Warto podkreślić, że to w położonym nieopodal Jabłońca Jiřetínie pod Bukovou przyszedł na świat w 1862 Daniel Swarovski, słynny producent szkła, założyciel znanej dziś na całym świecie firmy produkującej soczewki i szklaną biżuterię. Co więcej, w 1880 w Jabłońcu założona została pierwsza szkoła artystyczna, gdzie kształcono szklarzy i malarzy, którzy przyczynili się do jeszcze szerszego rozsławienia jabłonieckiego szkła na świecie. Już po uzyskaniu przez Czechosłowację niepodległości w 1918 roku powstała niedaleko Jabłońca, w Železným Brodzie, kolejna szkoła artystyczna, gdzie swego fachu uczyło się dwoje najbardziej chyba znanych czeskich artystów zajmujących się wytwarzaniem szkła artystycznego, Jaroslava Brychtová i Stanislav Libenský, za których sprawą wytwarzane w Jabłońcu przez upaństwowione po 1946 roku firmy szklarskie  naczynia i biżuteria stały się sławne na całym świecie. Najbardziej znaną działającą w Jabłońcu firmą produkującą biżuterię szklaną był (i jest nadal) Jablonex, na którego pokazy w latach 70. przybywały do Jabłońca tak znane osoby jak Grace Kelly czy Catherine Deneuve. W 1961 w Jabłońcu otwarto Muzeum Szkła i Biżuterii. Po zmianach ustrojowych produkujące wyroby szklane firmy z Jabłońca i okolic zostały sprywatyzowane. Prywatyzacja była udziałem m.in. powstałej w 1948 firmy Preciosa, jednego z najważniejszych czeskich producentów szkła dekoracyjnego, które chronione jest, ze względu na wspomniane już, sięgające szesnastego wieku, czeskie tradycje szklarskie (szkło wyrabiano głównie u podnóży Gór Izerskich i na Śląsku Czeskim) znakiem handlowym „Bohemia crystal”.

 

Jawa

Jawa, to założona w 1929 przez Františka Janečka firma produkująca motocykle. Nazwa firmy podchodzi od dwóch pierwszych liter nazwiska założyciela firmy oraz od dwóch pierwszych liter nazwy marki niemieckiego motocykla, który Janeček kupił niedługo przed rozpoczęciem własnej działalności – Wanderer. W drugiej połowie połowa lat trzydziestych Jawa rozszerzyła produkcję na samochody osobowe.

Podczas wojny zakłady Jawy były wykorzystywane przez okupanta niemieckiego, zaś po zakończeniu działań wojennych firma została znacjonalizowana i połączona ze Zbrojovką Strakonice, wyspecjalizowaną w produkcji broni i pojazdów. Połączona firma skupiła się przede wszystkim na produkcji motocykli, które sprzedawane były pod odrębnymi markami, Jawa i CZ (popularna w Polsce „cezetka’). Popyt na wyroby Jawy był niemały, gdyż w 1964 roku sprzedano milionowy motocykl tej marki, która zyskała sławę w świecie motoryzacji między innymi dzięki udanym występom motocyklistów w zawodach motocyklowych różnych formuł właśnie na motocyklach Jawa i CZ (np. w 1964 belgijski motocyklista Joël Robert zwyciężył w Mistrzostwach Świata w motocrossie właśnie na „cezetce’). Po upadku demokracji ludowej Jawę zreprywatyzowano. Po dziś dzień jest to jeden z najbardziej szanowanych i cieszących się największym zaufaniem producentów motocykli, zarówno do jazdy rekreacyjnej jak i sportowej.

 

Koh-i-noor Hardmuth

Koh-i-Noor Hardmuth to czeski producent przyborów piśmienniczych. Firma powstała w 1790 roku w Wiedniu za sprawą austriackiego przedsiębiorcy, Josefa Hardmutha, który nazwał swoje przedsiębiorstwo wzorując się na nazwie słynnego diamentu, odnalezionego w Indiach, a stanowiącego własność brytyjskiej rodziny królewskiej i od 1936 roku zdobiącego monarszą koronę Wielkiej Brytanii. W 1848, wobec niespokojnych wydarzeń Wiosny Ludów, firma przeniosła się do Czeskich Budziejowic w południowo-zachodnich Czechach, gdzie działa po dziś dzień. W 1945 Koh-i-Noor Hardmuth został znacjonalizowany, zaś w 1992 zreprywatyzowany. Jest to jeden z ważniejszych w Europie Środkowej producentów przyborów piśmienniczych.

 

LIAZ (Liberecké Automobilové Závody)

To znany czeski producent samochodów ciężarowych. Przedsiębiorstwo powołały do życia komunistyczne władze Czechosłowacji w 1951 roku, a swą siedzibę miało w położonym w północno-zachodnich Czechach Libercu. Po prywatyzacji na początku lat 90. LIAZ należał do Škody. W 2002 roku zakończono produkcję ciężarówek tej marki.

 

Plzneňský Prazdroj

Plzneňský Prazdroj, szerzej znany pod niemiecką nazwą Pilsner Urquell, to jeden z najsłynniejszych czeskich browarów. Jego początki sięgają 1840, kiedy to w Pilźnie powstały pierwsze zabudowania browaru, którego wyroby miały w przyszłości zawojować świat (aczkolwiek browarnicze tradycje Pilzna sięgały średniowiecza). Dwa lata później w tym browarze powstało pierwsze piwo typu pilzneńskiego, sławny „pilsner”. Sporządził go główny piwowar pilzneńskiego browaru, Niemiec Josef Groll. Doskonale utrafił on w gusta mieszkańców Czech, gdyż w ciągu kilku lat piwo z Pilzna sprzedawano już w wielu gospodach na terenie ziem czeskich. Podobno w samej Pradze było wówczas 35 szynków, gdzie podawano wyłącznie piwo pilzneńskie. W 1859 natomiast nadano piwu nazwę handlową „Plzneňský Prazdroj” (po niemiecku „Pilsner Urquell”, czyli po polsku „pilzneński zdrój”, „pilzneńskie źródło”). Piwo z południowych Czech stawało cię coraz słynniejsze w całej Europie, a w 1870 jego pierwsze dostawy trafiły za ocean, do Ameryki Północnej. W 1898 nazwa „Pilsner Urquell” stała się znakiem towarowym. Popyt na piwo z Pilzna wzrastał z każdym rokiem. Aby połączyć siły i zmaksymalizować zyski producenci złocistego trunku połączyli swoje browary w latach trzydziestych XX. wieku. Niedługo przyszło im cieszyć się z prosperity, bowiem po wojnie, w 1948 roku browary z Pilzna i innych zachodni czeskich miast i miasteczek znacjonalizowano w ramach państwowego przedsiębiorstwa pod nazwą Plzeňské pivovary (Browary pilzneńskie). W latach 60. przedsiębiorstwo przeszło restrukturyzację i zmieniło nazwę na Západočeské pivovary (Browary zachodnioczeskie). Wówczas też postanowiono wznowić sprzedać piwa „Pilsner Urquell” za granicę, co okazało się sukcesem, gdyż popyt na piwo z Pilzna był ogromny. Po upadku komunizmu firmę reprywatyzowano. Wkrótce Pilsner przejął dwa inne, nieco mniej znane, czeskie browary, Radegast i browar w Wielkich Popowicach. Obecnie Pilsner znajduje się w rękach kapitału amerykańskiego.

 

Praga

To słynna czeska marka samochodów. Producentem samochodów Praga było przedsiębiorstwo powstałe w wyniku połączenia, w 1907, firm Českomoravská továrna na stroje i Ringhofferovy závody. Początkowo produkowano w oparciu o licencje włoskie i francuskie. Co więcej, obok samochodów Praga wytwarzała skrzynie biegów, silniki i inne części do czołgów oraz samolotów. W 1929 roku doszło do połączenia Pragi z ČKD (Českomoravská Kolben-Daněk), jednym z największych producentów pojazdów i części do nich w I Republice Czechosłowackiej. Wówczas też powstały pierwsze motocykle Praga (Pradze produkcję motocykli przekazała ČKD). W trakcie II wojny światowej w zakładach Pragi montowano wyposażenie dla armii niemieckiej, m.in. czołgi. Po wojnie ČKD, a więc i zakłady montujące Pragi, zostały upaństwowione, a pod marką Praga zaczęto produkować przede wszystkim auta osobowe i ciężarówki. W latach 60. produkcję ograniczono na rzecz produkcji różnorodnych skrzyń biegów i innych części do samochodów marek Tatra i Avia. Firma została zreprywatyzowana w 2006 roku. 

 

Tatra

Tatra to słynna czeska marka samochodów, jeden z najstarszych producentów aut na świecie. Początki firmy sięgają roku 1850, kiedy to czeski przedsiębiorca Ignác Šustala założył w morawskim miasteczku Nesseldorf (dziś Kopřivnice) wytwórnię powozów. Następnie firmę przejął baron Theodor von Liebig, który unowocześnił zakład i przestawił go na produkcję samochodów. To właśnie w jego zakładach powstał pierwszy w Europie Środkowej, a trzeci na świecie, producent aut po firmach Daimler-Mercedes-Benz i Peugeot. Pierwszy samochód wyprodukowany w zakładach w Nesseldorf nosił nazwę Präsident i powstał w 1897 roku. Rok później skonstruowano tam auto ciężarowe. Sukcesy te były możliwe m.in. dzięki dwóm młodym, utalentowanym inżynierom, Hansowi Ludwince i Edmundowi Rumplerowi.

W 1915 Ludwinka zaprojektował pierwszy na świecie samochód z hamulcami na wszystkie cztery koła, zaś w 1921, kiedy fabryka znajdowała się już na terytorium Czechosłowacji, a nazwę Nesseldorf zmieniono na Kopřivnice, stworzył Tatrę 11. Oto bowiem po uzyskaniu przez Czechosłowację niepodległości firma zmienia nazwę na Tatra, w nawiązaniu do ciągnącego się na pograniczu czechosłowacko-polskim pasma górskiego. Lata dwudzieste i trzydzieste to okres intensywnego rozwoju zakładów Tatry, które stają się jednym z najbardziej rozpoznawalnych i prestiżowych czechosłowackich przedsiębiorstw, a produkowane przez Tatrę samochody cieszyły się popularnością nie tylko w kraju, ale i za granicą, zwłaszcza zaś w Niemczech i w Austrii. Tatry charakteryzował się nowoczesnymi kształtami, m.in. dzięki uzyskaniu licencji od pracującego w Austrii i w Szwajcarii węgierskiego inżyniera Pál Járaya, pierwszego projektanta samochodów o opływowych, aerodynamicznych kształtach  i dzięki silnikom montowanym za kabiną, oryginalnym pomysłem inżynierów Tatry, stosowanym wówczas jedynie przez czeskiego producenta.

Co więcej, w 1934 Tatra rozpoczęła produkcję samolotów, które cieszyły się równie dobrą opinią jak samochody tej firmy.

Jesienią 1938 Niemcy hitlerowskie odbierają Czechosłowacji Sudety, Śląsk, Szumawę i południowe Morawy, w wyniku czego fabryki Tatry w Kopřivnicy znajdują się na terytorium III Rzeszy i produkują na rynek niemiecki. Podobno w tych czasach mawiano, że auta Tatry to tajna broń Czechów przeciwko okupantowi, gdyż brawurowo prowadzący te szybkie i wygodne samochody niemieccy oficerowie często miewali poważne wypadki.

Po zakończeniu działań wojennych Tatra zostaje upaństwowiona, a część produkcji zostaje przeniesiona do fabryk Škody w Mladé Boleslaví. Jako, że przed wojną auta Tatry uchodziły za najbardziej luksusowe i prestiżowe spośród czeskich samochodów, przedsiębiorstwo dostarczało pojazdy m.in. dla członków najwyższych władz socjalistycznej Czechosłowacji i dla aparatczyków niższego szczebla.

Po przemianach ustrojowych i rozpadzie Czechosłowacji Tatra została zreprywatyzowana. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych postanowiono zaprzestać produkcji luksusowych samochodów osobowych, co zamknęło tak ważną w historii czeskiej motoryzacji epokę. Od tego momentu Tatra koncentruje się na produkcji samochodów ciężarowych, pozostając jedną z najbardziej rozpoznawalnych i szanowanych czeskich marek.

 

Škoda

Škoda to najprawdopodobniej najbardziej znana czeska marka. Obecnie firma ta kojarzona jest przede wszystkim z produkcją samochodów. Zanim jednak mające główną siedzibę w Pilźnie przedsiębiorstwo zaczęło produkować samochody, skupiało się przede wszystkim na produkcji uzbrojenia, którego było jednym z największych producentów w Europie.

Protoplastą Škody były założone w 1859 roku w Pilźnie zakłady produkcji maszyn księstwa Valdštejnów (Waldsteinów). W 1869 roku odkupił je od nich czeski przedsiębiorca, Emil Škoda, którego nazwisko stało się nazwą firmy. Pod rządami Škody jego firma stała się jednym z najpotężniejszych przedsiębiorstw na Starym Kontynencie i głównym dostawcą armii Austro-Węgier. Produkowała m.in. karabiny, działa, silniki, turbiny do elektrowni i okrętów, części do samolotów, a także elementy mostów, śluz (duże zamówienia przy budowie Kanału Sueskiego) czy też wyposażenie dla browarów.

Tymczasem w 1895 roku powstała w Mladé Boleslaví niewielka, produkująca rowery firma, stworzona przez miłośników cyklistyki, mechanika Václava Laurina i księgarza Václava Laurina. Ich przedsiębiorstwo, Laurin i Klement, zaczęło rozwijać się w zawrotnym tempie i już na początku XX. wieku wspólnicy zaczęli produkować pierwsze samochody, sprzedawane pod marką Voiturette. W 1907 przedsiębiorstwo Laurin i Klement przekształciło się w spółkę akcyjną. Rozwój firmy bacznie obserwowano z Pilzna. W 1925 roku zapadła decyzja o wykupieniu udziałów Laurina i Klementa przez Škodę. Od tego też czasu pilzneński potentat zaczął na dużą skalę produkcję samochodów pod swoją marką. Wkrótce stały się one znane w całej Europie, ciesząc się dużym uznaniem miłośników motoryzacji z racji doskonałego wykonania, niezawodności i komfortu jazdy, jakie oferowały podróżującym. 

W trakcie II wojny światowej zakłady Škody, zarówno te zbrojeniowo-maszynowe w Pilźnie, jak i samochodowe w Mladé Boleslaví, produkowały na potrzeby Niemiec. Z kolei w 1945 firma została znacjonalizowana i podzielona na dwa odrębne przedsiębiorstwa państwowe. W 1951 roku nazwę Škoda zlikwidowano, a zakłady otrzymały jako patrona Włodzimierza Lenina (Závody Vladimíra Iljiče Lenina). Komunistyczne władze rychło jednak się z tego wycofały i już dwa lata później przywrócili jako nazwę firmy nazwisko twórcy jej potęgi, co spowodowane było drastycznym spadkiem zainteresowania zachodnich kontrahentów wyrobami spod znaku Lenina. A sprzedaż na Zachód była dla czechosłowackiej gospodarki jednym z głównych źródeł dochodów.

Po upadku komunizmu, na początku lat 90. Firma została zreprywatyzowana i podzielona na wiele spółek specjalizujących się w innych gałęziach produkcji. W struktury Škody weszły też fabryki Liaza i Tatry. Obecnie właścicielem samochodowej gałęzi Škody jest kapitał niemiecki. Ponadto Škoda nadal produkuje silniki, turbiny, a także autobusy, wagony kolejowe i tramwaje.

 

Skrivanek

To założone w 1994 roku przez Pavla Skřivanka biuro tłumaczeń od momentu powstania stało się jednym z liderów rynku w Europie Środkowej i Wschodniej. Obecne we wszystkich krajach regionu, w Polsce ma oddziały w czterech miastach.

 

Unipetrol

To największa czeska firma zajmująca się przetwórstwem ropy naftowej. Powstała w 1994 roku, na fali prywatyzacji państwowych dotychczas zakładów rafineryjnych. Firma ta od 2004 roku jest własnością Orlenu, który posiada ponad 60% udziałów w Unipetrolu. Jedną z firm wchodzących w skład Unipetrolu jest największa w Czechach sieć stacji benzynowych, Benzina.

 

Zbrojovka Brno (Československá státní zbrojovka Brno)

Ta powstała w 1919 roku w Brnie firma była jednym z głównych dostawców broni dla armii Czechosłowacji. W zakładach w Brnie powstawały karabiny, karabiny maszynowe, pistolety, samochody wojskowe i cywilne. Po II wojnie światowej zakłady, tak jak i przed wojną, należały do państwa.  Spośród produkowanych przez Zbrojovkę po wojnie maszyn na największą uwagę zasługuje traktor marki Zetor. Zetory były bowiem znane we wszystkich krajach obozu socjalistycznego, a ich największym odbiorcą był ZSRR. Ponadto Zbrojovka Brno wytwarzała narzędzia, broń myśliwską i sportową. Po upadku komunizmu firma została sprywatyzowana. Na początku XXI. wieku zaprzestała produkcji, a jej najbardziej znana marka, Zetor, znalazła się w rękach kapitału słowackiego, za sprawą którego słynne traktory nadal są wytwarzane (m.in. we Francji).

 

Źródło: Wikipedia / strony internetowe opisanych firm i marek

Zdjęcie na dziś

Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)
Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)

Czy wiesz, że...

  • w szeregach słynnego polskiego dywizjonu myśliwskiego 303 walczył jeden z najskuteczniejszych alianckich pilotów bitwy o Anglię, odznaczony m.in. orderem Virtuti Militari, Czech Josef František (1914-1940)?

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...