Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Waluta - Czechy

KORONA CZESKA

W 1993 Czechy wprowadziły nową walutę, koronę czeską. Pieniądz o tej nazwie pojawił się po raz pierwszy. W okresie międzywojennym i po II wojnie światowej w Czechach i na Słowacji, które tworzyły Czechosłowację, posługiwano się koroną czechosłowacką. Wcześniej zaś, gdy oba kraje znajdowały się pod panowaniem Habsburgów, używano w nich korony austro-węgierskiej.

Korona czeska to waluta Republiki Czeskiej. Jedna korona dzieli się na 100 halerzy. Weszła do obiegu 8 lutego 1993 roku, zastępując koronę czechosłowacką, która mimo, iż do podziału Czechosłowacji (a właściwie Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej) na Czechy i Słowację doszło 1 stycznia 1993 roku, jeszcze przez ponad miesiąc była jedynym oficjalnym środkiem płatniczym w obu krajach (unia walutowa). Starą walutę wycofywano z obiegu do listopada 1993 roku.

Do obiegu wypuszczono monety o nominałach 10, 20 i 50 halerzy, a także 1, 2, 5, 10, 20 oraz 50 koron oraz banknoty o wartości 20, 50, 100, 200, 500, 1000, 2000 i 5000 koron. W październiku 2003 z obiegu wycofano monety dziesięcio- i dwudziestohalerzowe, natomiast w listopadzie 2008 monety o wartości pięćdziesięciu halerzy i banknoty o wartości 20 koron.

Co tyczy się wyglądu monet i banknotów korony czeskiej, to przedstawia się on następująco. Na awersach wszystkich monet znajduje się czeski lew herbowy, taki sam, jak w godle państwa. Jeśli chodzi o rewersy (druga strona w stosunku do tej, na której znajduje się godło państwa), to na monetach halerzowych (wycofanych już z obiegu), znajdowały się stylizowane cyfry przedstawiające ich wartość. Z kolei na monetach koronowych przedstawiono: koronę św.Wacława (1 korona), ozdobny guzik z czasów Państwa Wielkomorawskiego (2 korony), Most Karola w Pradze (5), katedrę w Brnie (10), św. Wacława konno według wzoru pomnika tego czeskiego władcy znajdującego się na praskim Placu Wacława, a wykonanego przez żyjącego na przełomie XIX. i XX . wieku rzeźbiarza Josefa Myslbeka (20) oraz zamek królewski na Hradczanach (50).

Na banknotach przedstawiono: króla Przemysława Otokara I, twórcę potęgi Czech na przełomie XII. i XIII. wieku (20 koron, wycofane z obiegu), jego córkę św.Agnieszkę Przemyślidkę, która wsławiła się działalnością dobroczynną (50 koron), Karola IV, twórcę największego rozkwitu gospodarczego, politycznego i kulturalnego Czech w okresie średniowiecza, założyciela Uniwersytetu w Pradze (100), Jana Amosa Komenský’ego, protestanckiego kaznodzieję i wybitnego pedagoga (200), Boženę Nemcovą, wybitną dziewiętnastowieczną czeską pisarkę (500), historyka i polityka Františka Palacký’ego, m.in. założyciela Muzeum Narodowego w Pradze, lidera stronnictwa staroczechów i autora wielu fundamentalnych dla czeskiej historiografii książek (1000), Emę Destinnovą, wybitną czeską sopranistkę pierwszej tercji XX. wieku (2000) oraz uważanego za ojca Czechosłowacji oraz Czech, polityka i naukowca, pierwszego prezydenta I Republiki Czechosłowackiej, Tomasza Garrigue Masaryka (5000).

Korona czeska nadal jest walutą Republiki Czeskiej. Monety i banknoty korony wytwarza Mennica Czeska (Česká mincovna), z siedzibą w Jabloncu nad Nysą.

 

KORONA CZECHOSŁOWACKA

Korona czechosłowacka to waluta Czechosłowacji, wprowadzona w kwietniu 1919 roku, w kilka miesięcy po uzyskaniu przez ten kraj niepodległości i rozpadzie monarchii austro-węgierskiej. Po rozpadzie imperium Habsburgów powstało wiele nowych organizmów państwowych, a wyniku wojny na jego dotychczasowych (jak i w innych krajach Europy) ziemiach rozpanoszyła się poważna inflacja. W związku z tym powstałe na zgliszczach c.k. monarchii organizmy państwowe postanowiły wprowadzić własne waluty, co ułatwiłoby ustabilizowanie sytuacji gospodarczej. Tym samym władze czechosłowackie, na czele z prezydentem Tomaszem Garrigue Masarykiem i ministrem finansów Aloisem Rašínem, podjęły decyzję o wprowadzeniu nowej waluty. Jeśli chodzi o jej nazwę, postanowiono zachować nazwę dotychczasowej waluty Austro-Węgier, korony. Korona austro-węgierska była zresztą, ze względu na fakt, że dystrybucja nowych pieniędzy musiała być rozłożona w czasie, używana do maja 1920 roku. Wiosną 1919 roku wypuszczono także pierwsze pieniądze zastępcze, które razem z koronami austro-węgierskimi (odpowiednio ostemplowanymi) miały służyć mieszkańcom Czechosłowacji do momentu, aż korony czechosłowackie trafią do wszystkich. W 1920 roku do obiegu wprowadzono monety halerzowe, a rok później koronowe (1 korona = 100 halerzy). W maju 1920 wycofano austro-węgierskie korony, natomiast pieniądze zastępcze były w użyciu aż do roku 1927, wtedy bowiem dopiero wydrukowano pierwsze koronowe banknoty. Co więcej, rok wcześniej do życia powołano Bank Narodowy Czechosłowacji, na czele którego stanął Vilém Pospíšil. Warto podkreślić, że w projektowaniu nowych pieniędzy wzięli udział artyści najwyższej klasy. Monety zaprojektowali m.in. wybitni rzeźbiarze Otokar Španĕl i Otto Guttfreund, zaś wśród projektantów banknotów byli światowej klasy malarze jak Alfons Mucha czy, mniej znany poza Czechami i Słowacją, acz równie doskonały, Max Švabinský.

Korona czechosłowacka przestała być oficjalnym środkiem płatniczym po wkroczeniu na ziemie czeskie Niemców i powołaniu do życia Protektoratu Czech i Moraw, co miało miejsce w marcu 1939 roku. Okupant przekształcił wówczas bank narodowy w Bank Narodowy dla Czech i Moraw, który zaczął wydawać „korony protektoratowe”, których kurs, względem marki niemieckiej, był przez Niemców sztucznie zaniżony (powinien wynosić około 6,5 korony za markę, podczas gdy wprowadzony przez okupanta sztywny kurs wynosił 10 koron za 1 reichsmarkę).

W maju 1944 roku czechosłowacki rząd emigracyjny w Londynie wziął udział w konferencji w amerykańskim Breton Woods. Jego przedstawiciele byli wśród sygnatariuszy aktów założycielskich dwóch istotnych dla powojennej gospodarki instytucji, Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz Banku Światowego.

Rok później Czechosłowacja powstała na nowo, tym razem jako III Republika Czechosłowacka. Pod koniec 1945 roku nowe, coraz silniej kontrolowane przez komunistów władze przeprowadziły reformę, która miała za cel położyć kres walutowemu bałaganowi. W tym okresie bowiem w Czechosłowacji funkcjonowało kilka różnych walut: przedwojenne korony czechosłowackie, węgierskie pengö, korony słowackie, marki niemieckie, polskie złotówki, pieniądze zastępcze wydawane przez Niemców, „marki protektoratowe”, a także zastępcze pieniądze wydawane żołnierzom sowieckim i amerykańskim.

W 1953 nowe, już w pełni komunistyczne władze, przeprowadziły kolejną reformę, która odbiła się negatywnie na sytuacji finansowej większości Czechów i Słowaków. Oto bowiem za 300 starych koron można było uzyskać jedynie 60 nowych. Powyżej granicy 300 stare korony wymieniano po kursie 1:50 (za 500 starych można było uzyskać tylko 1 nową koronę), a przy wymianie wkładów pieniężnych w bankach lub kasach oszczędności stosowano jeszcze bardziej niekorzystny przelicznik (im wyższy wkład, tym bardziej niekorzystny przelicznik). Reforma ta doprowadziła to jednego z pierwszych wystąpień przeciwko władzy ludowej od momentu przejęcia władzy przez komunistów w państwach tzw. bloku wschodniego. Doszło do niego w pierwszych dniach czerwca w Pilźnie, gdzie przeciwko reformie, wprowadzonej znienacka (jeszcze na kilka dni przed wprowadzeniem reformy władze miały zapewniać, że korona jest stabilna i, że żadnych zmian się nie przewiduje) wystąpili robotnicy w tamtejszych fabrykach Škody. Do rozruchów doszło także w innych miastach, np. w Kladnie.

Po 1953 roku wydano pięć serii banknotów, na których znaleźli się m.in. słowacki poeta, dramaturg i tłumacz aktywny w II połowie XIX. i I tercji XX. wieku, Pavol Országh Hviezdoslav, Jan Žižka, przywódca husytów podczas wojen husyckich (początek XV. wieku), siedemnastowieczny teolog protestancki i wybitny pedagog, Jan Amos Komenský, a także czechosłowaccy i sowieccy żołnierze oraz robotnicy, a także Klement Gottwald, przed wojną jeden z założycieli Komunistycznej Partii Czechosłowacji, a po niej pierwszy komunistyczny prezydent.

Korona czechosłowacka została wycofana z użytku w lutym 1993 roku, po rozpadzie Czechosłowacji na Czechy i Słowację i przeprowadzonych w tych krajach reformach walutowych, które doprowadziły do powstania korony czeskiej i korony słowackiej.

Warto dodać, że w okresie demokracji ludowej w obiegu była także, od lat siedemdziesiątych, tzw. korona tuzex, rodzaj bonów do sklepów sieci Tuzex, odpowiednika polskiego Pewexu, gdzie dostać można było produkty niedostępne w innych sklepach, sprowadzane głównie z krajów Europy Zachodniej i z Ameryki.

 

Źródło: Wikipedia / cnb.cz

Zdjęcie na dziś

Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)
Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)

Czy wiesz, że...

  • Jára Cimrman, jeden z najwybitniejszych Czechów w historii, jest postacią fikcyjną?

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...