Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Języki mniejszości - Czechy

Języki regionalne i mniejszościowe w Czechach[1]

 

1. Podstawowe informacje

Republika Czeska podpisała Europejską Kartę Języków Regionalnych lub Mniejszościowych 9 listopada 2000 r., a ratyfikowała ją sześć lat później (15.11.2006). Zapisy Karty zaczęły obowiązywać na terytorium Czech od 1 marca 2007 roku. Od tego czasu ukazało się jedno sprawozdanie okresowe czeskich władz, dotyczące sytuacji języków regionalnych i mniejszościowych w kraju (30 kwietnia 2008 r.), oraz jeden raport Komitetu Ekspertów Rady Europy sporządzony po wizycie monitorującej 23 kwietnia 2009 r.[2] Kolejne sprawozdanie okresowe powinno ukazać się w kwietniu 2011 r.

W dokumencie ratyfikacyjnym władze czeskie wymieniły języki słowacki i polski jako języki chronione przez II i III część Karty, a niemiecki i romski jako języki będące pod ochroną jedynie II części Karty. Dane dotyczące liczby osób posługujących się językami mniejszościowymi w Czechach pochodzą ze spisu powszechnego przeprowadzonego w 2001 r. Według tych danych dla ok. 10% ludności państwa językiem ojczystym jest język inny niż czeski. Należy jednak zaznaczyć, że dane zbierane metodą spisu powszechnego nie muszą dokładnie odzwierciedlać liczebności mniejszości narodowych w Czechach i w większości przypadków prawdopodobnie liczby te są niższe niż stan rzeczywisty (podobny problem niepewnych danych o liczbie użytkowników języków mniejszościowych występuje na Słowacji i na Węgrzech). Kolejny spis powszechny w Czechach będzie miał miejsce w 2011 r.

2. Języki chronione przez III część Karty

Języki polski i słowacki objęte są ochroną zapisów III części Karty na mniej więcej podobnym poziomie. Język polski jest objęty szerszą ochroną w kwestiach oświaty, oraz, w niewielkim stopniu, w dziedzinie mediów. Wobec obu języków zastosowano też nieco inne zapisy artykułu 10 (władze administracyjne i służby publiczne). Różnica ta wynika z odmiennego charakteru obu języków. Język polski można by bowiem określić jako „typowy” język mniejszościowy, różniący się znacznie od języka oficjalnego Czech, i używany tradycyjnie na dobrze określonym terytorium (obszar Czeskiego Cieszyna). Język słowacki z kolei jest znacznie bliższy językowi czeskiemu i rozproszony po całym terytorium kraju.

2.1 Polski

Użytkownicy języka polskiego zamieszkują w regionie Czeskiego Cieszyna (czes. Český Těšín), należącym administracyjnie do Kraju Morawsko-Śląskiego. Ziemie te pod koniec X wieku znalazły się w granicach państwa Piastów i należały następnie do lokalnej gałęzi dynastii Piastów śląskich (tzw. Księstwo Cieszyńskie utworzone w 1290). Od 1329 r., po hołdzie złożonym Janowi Luksemburskiemu przez księcia cieszyńskiego Kazimierza I, Księstwo znalazło się w stanie zależności od Korony Czeskiej. Ludność polska przetrwała jednak tę oraz kolejne zmiany polityczne, które miały najgwałtowniejszy przebieg w I połowie XX wieku w związku z tzw. sporem o Zaolzie. Obecnie po zachodniej stronie Olzy liczba członków mniejszości polskiej jest szacowana przez władze czeskie na ok. 42 000 osób. Według spisu ludności z 2001 r. W całej Republice Czeskiej zamieszkuje ponad 53 000 Polaków. Liczba Polaków w Czechach jest jednak prawdopodobnie wyższa.

Ważną cechą polskiej mniejszości narodowej w Czechach jest wysoki stopień jej skupienia na określonym obszarze. Ułatwia to w znacznym stopniu stosowanie wobec niej zapisów Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych. Przy charakterystyce języka mniejszości polskiej w Czechach należy zauważyć ponadto, że różni się on w pewnym stopniu od standardowej wersji języka polskiego. Różnice te nie mają jednak wpływu na zobowiązania ochrony języka polskiego w Czechach na mocy Karty.

Oceniając zobowiązania podjęte przez Czechy w dokumencie ratyfikacji Karty, należy stwierdzić, że język polski w obszarze zamieszkiwanym przez mniejszość polską w Czechach został objęty solidną ochroną we wszystkich dziedzinach wymienionych w Karcie. Większość z 44 ustępów i punktów III części Karty, do przestrzegania których zobowiązały się czeskie władze, jest zdaniem Komitetu Ekspertów przestrzegana wobec języka mniejszości polskiej. Jednak w kilku przypadkach eksperci Rady Europy stwierdzili luki w czeskim prawie lub w praktyce działania, które powodują, że dane zobowiązanie jest realizowane tylko częściowo, lub nie jest realizowane w ogóle.

W dziedzinie oświaty (artykuł 8 Karty), w której język polski został objęty szerokim zakresem ochrony, problemy dostrzeżone przez Komitet Ekspertów w jego pierwszym raporcie to: problem małej liczby uczniów uczęszczających do polskich szkół, mogący powodować likwidację lub łączenie niektórych placówek, niezapewnienie w ramach programu szkolnego nauczania historii i kultury mniejszości polskiej oraz niejasna sytuacja odnośnie uruchomienia szkoleń zawodowych i kursów dla dorosłych w języku polskim. Komitet Ekspertów zalecił władzom Czech podjęcie starań w celu wyeliminowaniu tych luk.

Jeśli chodzi o wymiar sprawiedliwości (dziedzina regulowana przez artykuł 9 Karty), najważniejszy problem stanowi ograniczenie możliwości używania języka polskiego w postępowaniu karnym w przypadku, gdy dana osoba potrafi porozumieć się także w języku czeskim. Stąd zalecenie Komitetu Ekspertów, aby na obszarze zamieszkałym przez mniejszość polską umożliwić prowadzenie postępowania sądowego w sprawach karnych w języku polskim niezależnie od tego,  czy oskarżony zna język czeski.

W kontaktach mniejszości z administracją państwową najpoważniejszą luką w wypełnianiu przez Czechy podjętych wobec języka polskiego zobowiązań jest problem z dwujęzycznymi nazwami miejscowości i oznaczeniami topograficznymi. Na podstawie artykułu 10, par. 2 g Karty władze czeskie zobowiązały się do zezwolenia na posługiwanie się tradycyjnymi i poprawnymi formami nazw miejscowości w języku polskim na obszarach zamieszkałych przez polską mniejszość. Według przepisów prawa czeskiego (artykuł 29, paragraf 2, Ustawy o gminach, czes. Zákon obcích) dwujęzyczne nazwy miejscowości oraz znaki topograficzne mogą zostać wprowadzone, pod warunkiem że dana mniejszość stanowi conajmniej 10% ludności gminy, a komisja do spraw mniejszości (o komisjach do spraw mniejszości więcej w punkcie „Problemy horyzontalne“) zażąda ich wprowadzenia. W praktyce wprowadzanie nazw i oznaczeń w języku polskim jest jednak utrudnione ze względu na sposób, w jaki funkcjonuje część komisji do spraw mniejszości. W ciałach tych zasiadają przedstawiciele wszystkich mniejszości narodowych, więc mniejszość polska, aby wprowadzić polskie nazwy i oznaczenia, potrzebuje poparcia pozostałych mniejszości, które nie muszą jej go udzielić. Taka sytuacja miała miejsce w gminie Trzyniec (czes. Třinec), w której, pomimo że 17,7% ludności stanowi mniejszość polska, propozycje wprowadzenia polskich nazw i oznaczeń były trzykrotnie odrzucane głosami pozostałych członków komisji, czyli reprezentantów innych mniejszości i władz czeskich.[3] Według pierwszego sprawozdania okresowego, przedłożonego Radzie Europy przez władze Czech w 2008 r., na 31 gmin, w których mniejszość polska stanowi ponad 10% mieszkańców, w 13 zaczęto stosować polskie nazwy miejscowości i oznaczenia topograficzne. Komitet odnotował poza tym, że w jednej z gmin obszaru zamieszkałego przez mniejszość polską władze lokalne odmówiły wprowadzenia polskich nazw, pomimo pozytywnej decyzji komisji do spraw mniejszości. Wobec powyższych problemów Komitet Ekspertów zalecił w swoim pierwszym raporcie oceniającym zniesienie administracyjnych i prawnych barier uniemożliwiających relizację zobowiązania dotyczącego używania polskich nazw miejscowości i oznaczeń topograficznych.

W dziedzinie mediów (kwestia regulowana przez artykuł 11 Karty) jednym z głównych problemów jest zbyt mała liczba programów w języku polskim, nadawanych w paśmie regionalnym czeskiej telewizji publicznej, do propagowania których władze czeskie zobowiązały się na podstawie artykułu 11, par. 1 a) (III) Karty. Odnotowano co prawda nadawanie 5-minutowego programu po polsku, emitowanego raz w tygodniu przez regionalne studio czeskiej telewizji publicznej w Ostrawie, jednak zdaniem Komitetu Ekspertów jest to niewystarczająca forma realizacji zobowiązania. Jednocześnie należy zaznaczyć, że polskie programy informacyjne są regularnie obecne w prywatnych kanałach telewizyjnych.

Komitet Ekspertów, opierając się na informacjach dostarczonych przez reprezentantów polskiej mniejszości, zwrócił również uwagę na okazyjnie zdarzające się wypadki ograniczenia używania języka polskiego w miejscach pracy.

Mimo wymienionych wyżej problemów z ochroną języka polskiego na podstawie Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych, Komitet Ekspertów w konkluzji swojego pierwszego raportu oceniającego stwierdza: „sytuacja polskiego [w Czechach] jest ogólnie rzecz biorąc bardzo dobra.”

2.2 Słowacki

Obecność użytkowników języka słowackiego w Czechach jest bezpośrednim skutkiem procesu migracji, który rozpoczął się już w drugiej połowie XIX wieku. Fale migracji Słowaków do Czech były spowodowane względami ekonomicznymi (poszukiwanie pracy w bardziej uprzemysłowionych regionach czeskich). Obecnie ludność słowacka żyje na całym terytorium Republiki Czeskiej. Według  Komitetu Ekspertów można jednak wskazać obszary o szczególnie dużej liczebności Słowaków. Są to: Kraj Morawsko-Śląski, Kraj Ustecki, Kraj Południowomorawski, Kraj Środkowoczeski, Kraj Karlowarski i miasto Praga. Podczas spisu powszechnego z 2001 r., 193 190 osób zadeklarowało przynależność do mniejszości słowackiej. Inne oficjalne dane podają, że liczba użytkowników języka słowackiego w Czechach jest większa niż liczba obywateli utożsamiających się z narodowością słowacką i wynosi ponad 220 000 osób.

Zarówno oficjalny status, jak i faktyczny stan języka słowackiego w Czechach są wyjątkowe z uwagi na podobieństwo mowy słowackiej do czeskiej oraz ze względu na niemal 70-letnie współistnienie Czechów i Słowaków w jednym państwie. Wyjątkowość ta może być z jednej strony czynnikiem utrudniającym skuteczną ochronę języka słowackiego w Czechach, ale z drugiej strony może ją ułatwiać. Niewątpliwie znaczne rozproszenie ludności słowackiej w państwie sprawia, że ochrona języka jest trudniejsza. Być może, czynnik ten miał wpływ na podjęcie przez władze czeskie mniej ambitnych zobowiązań w stosunku do słowackiego (niż wobec polskiego) m.in. w dziedzinie oświaty. Podobieństwo do języka czeskiego może z kolei sprawiać kłopoty w realizacji niektórych zapisów Karty, np. zobowiązań dotyczących wspierania powstawania słowackich szkół. Ze względu na podobieństwo między oboma językami wielu słowackich rodziców nie widzi potrzeby wysyłania dzieci do placówek oświatowych prowadzących naukę w języku słowackim. Z drugiej strony możliwość wzajemnego rozumienia się użytkowników czeskiego i słowackiego sprawia, że w wielu obszarach życia publicznego język słowacki jest traktowany na równi z czeskim, co ułatwia w dużym stopniu realizację zobowiązań na przykład w kontaktach mniejszości z administracją państwową.

Najważniejsze zastrzeżenia, jakie Komitet Ekspertów zgłosił w pierwszym raporcie odnośnie do ochrony słowackiego w Czechach to:

 - brak placówek oświaty przedszkolnej prowadzonych w języku słowackim lub dwujęzycznych czesko-słowackich,
- brak szkól podstawowych nauczających w języku słowackim lub chociaż uczących tego języka jako jednego z przedmiotów,
- jedynie warunkowe umożliwianie oskarżonym używania słowackiego w postępowaniu karnym (tak jak i w przypadku mniejszości polskojęzycznej oskarżony może używać  swojego języka, o ile nie zna czeskiego)

3. Języki objęte ochroną II części Karty

Języki niemiecki i romski zostały objęte ochroną jedynie II części Karty (artykuł 7 „Cele i zasady”), określającej podstawowe zasady ochrony języków mniejszościowych. Władze Czech nie podjęły więc tak konkretnych zobowiązań wobec tych dwóch języków, jak wobec polskiego i słowackiego. Dlatego Komitet Ekspertów oceniał ich ochronę w sposób mniej drobiazgowy.

3.1 Niemiecki

Ludność niemiecka na ziemiach czeskich pojawiła się w średniowieczu, gdy sprowadzanie niemieckich osadników było częścią polityki czeskich władców. W wyniku wysiedleń przeprowadzonych po drugiej wojnie światowej na mocy tzw. dekretów Beneša liczba Niemców w Czechach znacząco spadła. Wciąż jednak w Republice Czeskiej żyje ponad 52 000 osób, dla których niemiecki jest językiem ojczystym, i ponad 38 000 osób deklarujących niemiecką narodowość (według danych z 2001 r.). Mniejszość niemiecka w Czechach mieszka głównie przy granicy czesko-niemieckiej (przede wszystkim w krajach Usteckim , Karlowarskim i Libereckim) oraz w Kraju Morawsko-Śląskim.

Główne uwagi skierowane przez ekspertów Rady Europy do czeskich władz à propos ochrony języka mniejszości niemieckiej dotyczyły respektowania par. 1 f) artykułu 7 Karty, który zawiera zobowiązanie do „zapewniania odpowiednich metod i środków do nauczania i studiów w językach regionalnych lub mniejszości,  na wszystkich odpowiednich poziomach”. Według Komitetu Ekspertów niemiecki jest dostępny w czeskich szkołach, ale głównie jako możliwy do wyboru język obcy. Pomimo istnienia kilkunastu niemieckich lub dwujęzycznych czesko-niemieckich szkół średnich, zapotrzebowanie na szkoły, w których dzieci z niemieckiej mniejszości mogłyby pobierać naukę w ich języku ojczystym, jest więc wciąż niezaspokojone. Zdaniem przedstawicieli niemieckiej mniejszości zapotrzebowanie takie  występuje w Jihlavie, Libercu, Chebie, Morawskiej Trzebowi, Šumperku, Hlučinie i Opawie. Regulacje w czeskim prawie, uzależniające tworzenie placówek oświatowych dla mniejszości od istnienia komisji ds. mniejszości w danym regionie lub gminie (patrz niżej) hamuje tworzenie szkół dla dzieci mniejszości niemieckiej. Co więcej, członkowie niemieckiej mniejszości uważają, że w czeskich podręcznikach do historii nie wyjaśnia się w wystarczający sposób historycznej obecności języka niemieckiego na ziemiach czeskich.

Niewątpliwie na podejściu do ochrony języka mniejszości niemieckiej w Czechach cały czas ciążą zaszłości historyczne. Zdaniem Komitetu Ekspertów Rady Europy niemiecki jest „ciągle kojarzony z okupacją z czasów II wojny światowej” i przez to „nie jest dostatecznie postrzegany jako część kulturowego bogactwa Czech”.

3.2 Romski

Ludność romska jest skoncentrowana w dużych miastach Republiki Czeskiej. Dwa największe ośrodki, w których żyją Romowie, to Praga i Ostrawa. Sytuacja romskiego w Czechach jest szczególnie trudna ze względu na niski status tego języka i z powodu prób asymilacji dokonywanych przez komunistyczne władze czechosłowackie oraz eksterminacji przeprowadzanych przez hitlerowskich zarządców Protektoratu Czech i Moraw.

Spis powszechny w 2001 r. ustalił liczbę osób posługujących się językiem romskim jako ojczystym na 23 211. Według szacunków mniejszość romska jest jednak znacznie bardziej liczebna i może obejmować nawet od 200 000 do 250 000 obywateli czeskich. Romowie czescy posługują się wieloma dialektami, wśród których prym wiedzie wersja języka oparta na słowackim i węgierskim romskim. Czeska odmiana języka romskiego, w wyniku eksterminacji w latach 1939-1945 i późniejszych zabiegów asymilacyjnych, nie przetrwała jako żywy język. 

Te wersje romskiego, które w Czechach są wciąż używane, wymagają natomiast aktywnej i wielopłaszczyznowej ochrony ze strony państwa. Ochrona ta jest szczególnie ważna w kontekście oświaty. Powołując się na zapis artykułu 7, par. 1 f) Karty o „zapewnianiu odpowiednich metod i środków do nauczania i studiów” w języku romskim, Komitet Ekspertów zauważył konieczność wprowadzenia nauczania języka romskiego i nauki w tym języku zwłaszcza na początkowych szczeblach edukacji. Obecne podejście zakłada nauczanie języka romskiego za pośrednictwem nauki w języku czeskim. Nie daje ono jednak dobrych rezultatów: romskie dzieci mylą często język czeskiego z romskim oraz, w przypadku Romów pochodzących ze Słowacji, czeski ze słowackim. Problemem stanowiącym poważną barierę dla realizacji tego zobowiązania jest brak nauczycieli, którzy byliby w stanie prowadzić lekcje w języku romskim. Według informacji zawartych w pierwszym raporcie oceniającym w niektórych szkołach nie pozwala się nawet rozmawiać romskim uczniom między sobą w ich języku ojczystym, co zostało ostro skrytykowane przez Komitet Ekspertów.

Ogólna sytuacja języka romskiego została oceniona przez Komitet Ekspertów jako bardzo trudna. Co prawda, Komitet podkreślił fakt subsydiowania przez państwo corocznego Światowego Festiwalu Romów Kamoro oraz organizowania w Pradze Międzynarodowego Dnia Romów. Jednak pomimo tych i innych inicjatyw, język romski nie cieszy się w Czechach dużym prestiżem społecznym i nie jest postrzegany na równi z innymi językami mniejszości. Ponadto, jak stwierdzili eksperci Rady Europy w pierwszym raporcie oceniającym, język Romów jest praktycznie nieobecny w życiu publicznym, w państwowej oświacie i w mediach. Ciągle żywe są negatywne stereotypy na temat ludności romskiej, można zaobserwować brak tolerancji i agresywne zachowania w stosunku do Romów, mimo że wiele inicjatyw mających na celu informowanie o Romach, ich kulturze i języku już zostało uruchomionych (m.in. otwarto Muzeum Kultury Romów w Brnie). Taka sytuacja, zdaniem Komitetu Ekspertów, wymaga planowanego i uporządkowanego podejścia do ochrony języka romskiego w Czechach.

3.3 Język chorwacki

Oprócz mniejszości posługujących się czterema wymienionymi wyżej językami prawo czeskie uznaje oficjalnie istnienie ośmiu innych mniejszości narodowych w Czechach, a mianowicie: bułgarskiej, chorwackiej, greckiej, rosyjskiej, rusińskiej, serbskiej, ukraińskiej i węgierskiej[4]. Języki tych grup narodowych nie zostały jednak objęte ochroną Karty. Komitet Ekspertów nie miał wobec tego faktu obiekcji, wyjąwszy język chorwacki.

W punkcie 48 pierwszego raportu oceniającego stwierdza się bowiem, że chorwacki jest jedynym z języków mniejszości w Czechach, którego użytkownicy są obecni w kraju w dłuższej perspektywie historycznej. Spośród języków ośmiu wymienionych wyżej mniejszości tylko chorwacki jest więc w stanie spełnić kryterium języka „tradycyjnie używanego” na terytorium państwowym, będące częścią definicji języków regionalnych lub mniejszościowych, podanej w artykule 1 a) Karty.

Sytuacja użytkowników chorwackiego w Czechach, zarówno co do ich liczby, jak i co do obszarów, na których żyją, jest jednak niejasna ze względu na burzliwą historię XX wieku[5]. Dlatego Komitet Ekspertów zwrócił się do władz Czech o zbadanie tego zagadnienia i odniesienie się do niego w kolejnym sprawozdaniu okresowym.

4. Problemy horyzontalne

Jednym z problemów dotyczących wszystkich języków mniejszościowych w Czechach jest fakt niedostatecznego rozpowszechnienia wiedzy o Karcie, zgłoszony Komitetowi Ekspertów w czasie jego wizyty monitorującej przez reprezentantów mniejszości. Skutkiem tego jest niedostateczna świadomość jej znaczenia.

Inna ważna kwestia, podniesiona przez ekspertów Rady Europy, dotyczy regulacji odsetka całkowitej liczby ludności gminy lub regionu, którą stanowią członkowie mniejszości,  warunkującego niektóre prawa mniejszości. Chodzi o ustanowienie dwóch progów procentowych – 10% na szczeblu lokalnym (poziom gminy, czes. obec) i 5% na szczeblu regionalnym – których przekroczenie umożliwia utworzenie ciała zajmującego się sprawami mniejszości, tzw. komisji do spraw mniejszości (czes. Výbor pro národnostní menšiny). Komisje do spraw mniejszości mają pełnić głównie funkcje konsultacyjne. Ich powstanie jest jednak istotne, ponieważ warunkuje ono m.in. organizację szkolnictwa w języku mniejszości oraz stosowanie dodatkowych oznakowań topograficznych w językach mniejszościowych.

Mimo że przy kalkulacji obu progów zlicza się członków wszystkich mniejszości (brani są pod uwagę wszyscy mieszkańcy, którzy uważają, że należą do innej narodowości niż czeska) oraz pomimo rządowego rozporządzenia z czerwca 2007 r., pozwalającego władzom regionalnym traktować oba progi w sposób elastyczny (tzn. umożliwiającego utworzenie komisji do spraw mniejszości jeśli odsetek nie jest przekroczony[6]), Rada Europy ustosunkowała się negatywnie do regulacji progowej. Uzależnianie przyznawania mniejszościom określonych uprawnień od osiągnięcia danego odsetka liczby ludności jest bowiem, wg Komitetu Ekspertów, nie dość elastycznym podejściem do ochrony mniejszości i ich języków (podobne zastrzeżenia zostały zgłoszone wobec rozwiązania słowackiego, opierającego się na obowiązkowym 20% progu). Zdaniem Rady Europy, stosowanie progów procentowych jest w stanie zablokować skuteczną aplikację zapisów Karty, zwłaszcza w obszarze artykułu 8 (oświata) i 10 (władze administracyjne). Negatywna ocena systemu progów procentowych była spowodowana także tym, że w opierałby się on na wynikach ostatniego spisu powszechnego (w przypadku Czech spisu z 2001 r.), którego rezultaty są dalekie od dokładnego odwzorowania rzeczywistej sytuacji mniejszości w Czechach.

Ostatnim wspólnym dla ochrony wszystkich języków mniejszościowych problemem jest niedostateczny poziom finansowania ze strony państwa. Co prawda, działania mniejszości narodowych są regularnie subsydiowane przez władze centralne, jednak budżet przeznaczany na tę działalność, w tym na ochronę języków mniejszości, nie zmienia się od 15 lat.

 


Europejska Karta Języków Regionalnych lub Mniejszościowych jest konwencją Rady Europy, która została uchwalona 25 czerwca 1992 r. przez Komitet Ministrów Rady Europy, a weszła w życie 1 marca 1998 r. Jej celem jest ochrona języków używanych przez mniejszości narodowe i etniczne, uważanych za istotną część różnorodności i bogactwa kulturowego Europy.

Ochrona roztaczana przez Kartę nad językami regionalnymi lub mniejszościowymi ma postać dwóch zbiorów przepisów: składa się z części II Karty wraz z artykułem 7 i części III z artykułami od 8 do 14. Artykuł 7 określa cele i ogólne zasady ochrony języków mniejszości, które każdy sygnatariusz Karty jest zobowiązany respektować w całości wobec wszystkich języków regionalnych i mniejszościowych, również tych nieposiadających bazy terytorialnej. Jeśli chodzi o część III, zawiera ona zobowiązania do konkretnej ochrony i wspierania języków mniejszości w kilku obszarach.

Zgodnie z artykułem 2, ust. 2 Karty, „każda Strona zobowiązuje się stosować co najmniej 35 ustępów lub punktów wybranych spośród postanowień Części III Karty, w tym przynajmniej po trzy wybrane z art. 8 i 12 i przynajmniej po jednym z art. 9, 10, 11 i 13.”[7]Artykuły części III Karty obejmują następujące obszary: Oświata, Władze sądowe, Władze administracyjne i służby publiczne, Media, Działalność kulturalna, Życie ekonomiczne i społeczne, Wymiana graniczna.

Podpisanie i ratyfikacja Karty ma charakter dobrowolny. System oceny stosowania zapisów Karty opiera się na okresowych sprawozdaniach składanych przez państwa – sygnatariuszy oraz na raportach oceniających wydawanych przez tzw. Komitet Ekspertów Rady Europy. Na podstawie raportów oceniających Komitet Ministrów Rady Europy wydaje sygnatariuszom konwencji rekomendacje.

Do chwili obecnej (listopad 2010) Kartę ratyfikowało 25 spośród 47 członków Rady Europy. Osiem państw, które podpisało Kartę, nie zdecydowało się dotychczas na jej ratyfikację (m.in. Francja, Rosja, Włochy). Czternaście krajów, z których osiem należy do UE (Belgia, Bułgaria, Estonia, Grecja, Irlandia, Litwa, Łotwa, Portugalia), nie podpisało Karty.


[1]             Tekst na podstawie: Application of the Charter in the Czech republic. First monitoring cycle, Strasburg, 9 .12.2009, s. 9. (dostępne pod adresem: http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/default_en.asp#Czech).

[2]              Raporty okresowe i oceniające w języku angielskim, francuskim i czeskim są dostępne na stronie internetowej Rady Europy, pod adresem: http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/default_en.asp#Czech, 1.12.2010.

[3]               Sytuacja ta uległa niedawno zmianie, ponieważ, w wyniku ostatnich wyborów komunalnych skład komisji zmienił się w sposób korzystny dla polskiej mniejszości. Tym razem, w przeciwieństwie do poprzedniej kadencji, przedstawiciele polskiej mniejszości zyskali większość w komisji (6 na 11 miejsc). Jej przewodniczącym został Polak ks. Bogusław Kokotek. Źródło: http://www.glosludu.cz/index.php?a=129174450765685, (8.12.2010).

[4]              Na mocy definicji zawartej w paragrafie 2 Ustawy o Prawach Przysługujących Mniejszościom Narodowym (czes. Zákon o Právech Příslušníků národnostních menšin a o zmene nekterich zákonů, wersja angielska i czeska dostępna pod adresem: http://www.minelres.lv/NationalLegislation/Czech/Czech.htm, 1.12.2010)

[5]           Początek obecności ludności chorwackiej na ziemiach czeskich, dokładniej w południowych Morawach jest datowany na XVI wiek i wyjaśniany jako skutek migracji spowodowanych ekspansją imperium osmańskiego. Większość tej społeczności uległa z biegiem czasu germanizacji w ramach Cesarstwa Habsburskiego, jednak niewielka część (wg danych ze spisu z 1918 r. ponad 1 600 osób) utrzymała tożsamość chorwacką. Społeczność ta została jednak rozbita w 1948, kiedy to komunistyczne władze Czechosłowacji, chcąc ukarać ludność chorwacką za kolaborancką postawę wobec hitlerowców w czasach II wojny światowej, dokonały przesiedleń i rozproszyły ją na całym terenie kraju. Wg spisu z roku 2001, 1 585 osób zadeklarowało przynależność do mniejszości chorwackiej, brak jednak danych o liczbie użytkowników języka chorwackiego w Czechach.

[6]              Zasada ta może jednak działać również w drugą stronę i skutkować nieutworzeniem komitetu, nawet jeśli progi liczebności grup mniejszościowych zostały przekroczone. Jak podał Komitet Ekspertów Rady Europy w pierwszym raporcie oceniającym, pomimo że odsetek 10% ludności należącej do mniejszości narodowych został przekroczony w 261 gminach, tylko 63 z nich zdecydowały się na utworzenie komitetu ds. mniejszości.

[7]              Uwaga: polskie, nieoficjalne tłumaczenie Karty dostępne na stronie Rady Europy (http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/textcharter/default_en.asp) zawiera błąd, podając liczbę trzech piątych (3/5) zamiast trzydziestu pięciu wymaganych do stosowania ustępów części III Karty.

Zdjęcie na dziś

Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)
Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)

Czy wiesz, że...

  • że logo Škody przedstawia stylizowaną indiańską strzałę łuczniczą? Inspiracją do umieszczenia w logo firmy tego przedmiotu miała być dla jej właściciela, Emila Škody, podróż po Stanach Zjednoczonych, podczas której jednym z jego...

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...