Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Symbole narodowe - Czechy

SYMBOLE NARODOWE CZECH

Flaga Republiki Czeskiej

Flaga Republiki Czeskiej składa się z dwóch poziomych pasów identycznych wymiarów oraz z trójkąta znajdującego się od strony drzewca, sięgającego jednym z wierzchołków do połowy długości flagi. Górny pas ma barwę białą, pas dolny barwę czerwoną, zaś trójkąt jest koloru niebieskiego. Ten wzór flagi przyjęto w roku 1920, w dwa lata po uzyskaniu niepodległości przez ówczesną Czechosłowację. Obowiązywał do marca 1990 roku, gdy wprowadzono nowy wzór flagi, składającej się z dwóch poziomych pasów identycznej wielkości. Górny pas był barwy białej, zaś pas dolny barwy czerwonej. Ówczesna flaga Czechosłowacji była więc taka sama jak flaga Polski, aczkolwiek nie była jej naśladownictwem. Biel i czerwień to bowiem historyczne barwy Czech i flagę w takich barwach miała Czechosłowacja przez dwa lata po uzyskaniu niepodległości (1918-1920), tj. zanim wprowadzono wzór obowiązujący w latach 1920-1990 i od 1993, a więc rozpadu Czechosłowacji (Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej) na Czechy i Słowację, po dziś dzień.

Obecność takich, a nie innych barw na fladze Czech interpretowana jest w następujący sposób. Otóż biel i czerwień to, jak już wspomniano, historyczne barwy Czech, używane przez władców tego kraju od wczesnego średniowiecza. Odzwierciedlają one barwy herbu Czech, na którym widnieje srebrny lew (w heraldyce kolor srebrny przedstawiany jest za pomocą barwy białej) w czerwonym polu. Kolory te mają również symbolizować czystość (biel) i krew przelaną za ojczyznę (czerwień). Z kolei kolor niebieski, a więc barwa znajdującego się przy drzewcowej krawędzi flagi trójkąta, symbolizuje bezchmurne niebo rozciągające się nad czeskimi ziemiami. Nie jest to jednak jedynie wytłumaczenie obecności koloru niebieskiego na fladze Czech. Jest to bowiem jeden z kolorów występujących w herbie i na fladze Moraw, jednej z trzech (obok Czech właściwych i Śląska czeskiego) historycznych krain wchodzących w skład Republiki Czeskiej, a jego umieszczenie na fladze obok historycznych barw Czech ma wskazywać na przynależność obu krain do tego samego organizmu państwowego. Według innej wersji kolor niebieski, wprowadzony na flagę narodową w 1920, miał symbolizować Słowację, która po wiekach przynależności do Królestwa Węgier weszła w 1918 w skład nowopowstałej Czechosłowacji. Wreszcie obecność koloru niebieskiego na fladze Czech tłumaczy się popularnością wśród patriotycznie nastawionych warstw czeskiego społeczeństwa drugiej połowy XIX wieku idei panslawizmu, związanej z upatrywaniem w Rosji słowiańskiego mocarstwa, pod którego protekcję winny oddać się słowiańskie narody, które dotychczas żyły w ramach należącej głównie do niemieckiego i węgierskiego obszaru kulturowego monarchii habsburskiej, celem ochrony i wzmocnienia swej słowiańskiej tożsamości. A ówczesna flaga Cesarstwa Rosyjskiego, tak jak i aktualna flaga Federacji Rosyjskiej, składała się z trzech poziomych pasów równych wymiarów, białego, niebieskiego i czerwonego.

Warto również wspomnieć o flagach krain historycznych wchodzących w skład dzisiejszej Republiki Czeskiej. Flagę Czech opisano powyżej. Należy przeto opisać flagi Moraw oraz Śląska czeskiego.

Flaga Moraw składa się z dwóch poziomych pasów o identycznych rozmiarach. Górny pas jest barwy złotej (żółtej), zaś pas dolny barwy czerwonej. Tym samym flaga Moraw jest taka sama jak na przykład flaga stolicy Czech, Pragi czy flaga Warszawy. Taki wzór flagi Moraw przyjął morawski sejm ziemski w 1848 roku. Jej barwy odwzorowują jeden ze wzorów herbu Moraw, przedstawiającego orła w czerwono-złotą szachownicę w niebieskim polu. Druga wersja herbu Moraw zawiera orła w szachownicę srebrno-złotą, także w niebieskim polu.

Taki sam układ, a więc prostokąta podzielonego na dwa poziome pasy o identycznych rozmiarach, ma flaga Śląska czeskiego, przy czym górny jej pas ma barwę żółtą, zaś pas dolny barwę czarną. Są to historyczne barwy Śląska, pochodzące od herbu Piastów śląskich, przedstawiającego czarnego orła w złotym polu. Herb ten jest również godłem Śląska czeskiego (orzeł ma na nim koronę otwartą). Podobny herb ma polskie województwo dolnośląskie, przy czym znajdujący się na nim orzeł nie ma korony.

 

Herb Republiki Czeskiej

Republika Czeska posiada dwa herby, tzw. mały i wielki. Herb mały, mający kształt tarczy herbowej, przedstawia srebrnego ukoronowanego lwa w czerwonym polu zwróconego na prawo (tj. w lewo z punktu widzenia patrzącego na herb, ale na prawo z punktu widzenia lwa). Jest to historyczny herb Czech.

W przeciwieństwie do herbu małego, w herbie wielkim znajdują się herby wszystkich krain historycznych wchodzących w skład dzisiejszej Republiki Czeskiej. Herb wielki ma kształt tarczy herbowej podzielonej na cztery pola. Jest tam zatem historyczny herb Czech (w polach prawym górnym i lewym dolnym), herb Moraw (orzeł w czerwono-srebrną szachownicę w niebieskim polu) oraz herb Śląska czeskiego (czarny ukoronowany orzeł w złotym polu).

Herby z czasów I Republiki Czechosłowackiej, a więc z lat 1918-1938 wyglądały inaczej. Tzw. mały herb składał się z herbu Czech, srebrnego lwa w koronie w czerwonym polu z herbem Słowacji na piersiach.

Średni herb składał się z czwórdzielnej tarczy z tarczą sercową po środku. Na tarczy herbowej znajdowały się godła najważniejszych krain historycznych wchodzących w skład Czechosłowacji. W prawym górnym polu (czyli dla patrzącego na herb w lewym górnym polu) znalazł się herb Słowacji, w lewym górnym polu (dla patrzącego – prawe górne) herb Rusi Zakarpackiej (pole dzielone w pion, po prawej na niebieskim tle trzy złote pasy, zaś po lewej wspięty na tylne łapy czerwony niedźwiedź w polu srebrnym), w lewym dolnym polu herb Moraw (orzeł w szachownicę z pól czerwonych i złotych na niebieskim tle), zaś w prawym dolnym polu herb Śląska (czarny orzeł w złotym polu). Z kolei na tarczy sercowej znajdował się herb Czech.

Wielki herb składał się z tarczy herbowej podzielonej na siedem pól i tarczy sercowej. Na tarczy sercowej znajdował się herb Czech, zaś na tarczy herbowej herby wszystkich historycznych ziem, które weszły w skład Czechosłowacji: Słowacji, Rusi Zakarpackiej, Moraw, Śląska oraz Ziem cieszyńskiej, opawskiej i raciborskiej. Tarczę podtrzymują złote trzymacze herbowe pod postaciami lwów z czeskiego herbu, stojące na gałęzi lipowej znajdującej się nad wstęgą, na której wypisano hasło „Pravda vítězí” („Prawda zwycięży”), będące dewizą prezydenta Republiki, a pochodzące z pism Jana Husa.

W latach 1939-1945, a więc w okresie istnienia Protektoratu Czech i Moraw, doszło do zmiany flagi i herbu. Flaga składała się z trzech poziomych pasów, patrząc od góry białego, czerwonego i niebieskiego. Herb zaś tworzyła tarcza heraldyczna podzielona na cztery pola. W prawym górnym i lewym dolnym polu znajdował się herb Czech, a w lewym górnym i prawym dolnym herb Moraw. Czeski Śląsk, którego herb przed wojną oraz od 1993 roku znajdował się w herbie Czech (Czechosłowacji) przyłączono w 1938 roku na podstawie postanowień układu monachijskiego do Kraju Sudeckiego (Sudetenlandu), nowoutworzonej jednostki administracyjnej III Rzeszy zlikwidowanej w 1945 roku. Flaga Sudetenlandu, w którego skład obok Śląska Czeskiego weszły także częściowo historyczne Czechy (tzw. Niemieckie Czechy) i Morawy (tzw. Niemieckie Morawy Południowe) oraz Szumawa, składała się z trzech poziomych pasów, przy czym pas środkowy był czterokrotnie szerszy od pasów górnego i dolnego. Pas środkowy był barwy czerwonej, pasy górny i dolny barwy czarnej.

Z kolei po wojnie, po ponownym powstaniu Czechosłowacji (1945-1948 III Republika Czechosłowacka, 1948-1960 Republika Czechosłowacka) stosowano flagę taką jak w I Republice Czechosłowackiej oraz herb w formie średniego herbu z czasów I Republiki Czechosłowackiej (srebrny lew w czerwonym polu z herbem Słowacji na piersi). Po powołaniu do życia w 1960 roku Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej zmieniono kształt tła na którym znajdował się czeski srebrny lew (z tarczy herbowej w przypominający kształtem trumnę pięciokąt; ponadto lwa pozbawiono korony, a nad głową umieszczono mu czerwoną gwiazdę o złotym konturze), a herb Słowacji (którego stosowania zakazano) zastąpiono czymś w rodzaju logogramu przedstawiającego tatrzański szczyt Krywań (w kolorach granatowym i złotym) na tle składającym się z dwóch poziomych pasów, czerwonego i niebieskiego. Logogram umieszczono na piersi lwa.

W latach 1990-1993, w okresie funkcjonowania Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej, powstałej po aksamitnej rewolucji, herb Słowacji ponownie trafił do herbu wspólnego państwa Czechów i Słowaków. Tym razem była to czwórdzielna tarcza herbowa, na której w prawym górnym i lewym dolnym polu znajdował się czeski srebrny lew (ponownie w koronie) w czerwonym polu, a w polach lewym górnym i prawym dolnym herb Słowacji. Od września 1992, a faktycznie od 1 stycznia 1993 roku, herb Słowacji to tarcza heraldyczna, na której widnieje srebrny krzyż patriarszy w czerwonym polu stojący na trzech wzgórzach w kolorze niebieskim. Także od września 1992 roku flaga Słowacji składa się z trzech poziomych pasów w kolorach, od góry, białym, niebieskim i czerwonym. Z lewej strony flagi, w połowie dystansu między środkiem flagi a drzewcem znajduje się herb Słowacji.

 

Proporzec prezydenta Republiki Czeskiej

Do symboli narodowych Republiki Czeskiej, obok flagi i dwóch rodzajów herbów, należy także proporzec prezydencki. Ma on formę kwadratu barwy białej, obrzeżonego wężykiem w barwach czerwonej i niebieskiej. Po środku flagi widnieje wielki herb Republiki Czeskiej, pod którym umieszczona jest wstęga czerwonej barwy z prezydencką dewizą brzmiącą „Prawda zwycięży” (cz. „Pravda vítězí”). Hasło to zaczerpnięto z pism czeskiego reformatora Jana Husa, uważanego za jednego z ojców narodu, spalonego na stosie podczas soboru w Konstancji w 1415 roku. Hus zaś prawdopodobnie zaczerpnął je z uważanej za apokryf Starego Testamentu Trzeciej Księgi Ezdrasza.

 

Hymn Republiki Czeskiej - „Kde domov můj?“

Historia hymnu Republiki Czeskiej, noszącego tytuł Kde domov můj?“ (pl. „Gdzie jest mój dom?“) jest o tyle ciekawa, iż pochodzi on ze sztuki teatralnej. W grudniu 1834 roku wystawiono w Pradze sztukę (śpiewogrę) zatytułowaną Fidlovačka aneb žádný hněv a žádná rvačka“ (pl. „Fidlovačka, czyli żadne swary ani branie się za bary“ – tłum. własne; Fidlovačka była tradycyjnym świętem cechu szewców obchodzonym na wiosnę), będącą pierwszym wystawionym dziełem scenicznym w języku czeskim i której częścią jest pieśń „Kde domov můj?“. Autorem sztuki, a więc i słów hymnu, był dramatopisarz Josef Kajétan Tyl, muzykę zaś skomponował František Škroup. Melodyjna pieśń, o łatwym do zapamiętania tekście, i to mimo małego zainteresowania całą sztuką, szybko zdobyła serca publiczności, zwłaszcza drobnomieszczańskiej i plebejskiej (ponieważ zamożne mieszczaństwo i arystokracja praska wywodziły się z niemieckiego kręgu kulturowego, te klasy społeczne nie uczestniczyły zbyt aktywnie w życiu kulturalnym toczącym się w języku czeskim), by wkrótce uzyskać rangę pieśni o charakterze narodowym. Wkrótce po powstaniu Czechosłowacji jesienią 1918 roku pierwsza zwrotka pieśni „Kde domov můj?“ stała się pierwszą zwrotką hymnu narodowego nowopowstałego państwa. Drugą zwrotką hymnu Czechosłowacji stała się pierwsza zwrotka pieśni Nad Tatrou sa blýska”, będącej hymnem narodowym Słowaków. W związku z faktem, że Czechosłowację zamieszkiwały w okresie międzywojennym m.in. dość liczne mniejszości niemiecka i węgierska, powstały wersje hymnu w ich językach.

Po 1945 roku utrzymano jako hymn Czechosłowacji hymn przedwojenny, zaś wraz z definitywnym rozpadem kraju w styczniu 1993 roku licząca dwie zwrotki pieśń „Kde domov můj?“ stała się hymnem Republiki Czeskiej, zaś „Nad Tatrou sa blýska” stała się hymnem narodowym Republiki Słowackiej.

Dodać należy, że Morawy i Śląsk, dwie pozostałe obok Czech krainy historyczne składające się na Republikę Czeską, także mają swoje hymny. Noszą one tytuły, odpowiednio, „Jsem Moravan” (lub „O, Moravo!”) i „Slezská hymna”, czyli „Jestem Morawianinem” („O, Morawy!”) i „Śląski hymn”.

Ponadto wspomnieć należy o pieśni „Hej, Słowianie” (cz. „Hej, Slované!”, sł.„Hej, Slováci!”), napisanej w latach 30. XIX. wieku przez słowackiego pisarza doby romantyzmu, Samo Tomášika. Tę inspirowaną „Mazurkiem Dąbrowskiego” pieśń Tomášik napisał jako hymn mający jednoczyć wszystkich Słowian. Obawiał się on bowiem, że narody słowiańskie i ich dziedzictwo kulturowe mogą nie przetrwać, a obawy te  opierał na fakcie, że w jego czasach wszystkie narody słowiańskie poza rosyjskim nie miały swych państw. Większość z nich żyła w obrębie rządzonej przez Wiedeń monarchii austriackiej (a po 1867 w ramach dualistycznej monarchii austro-węgierskiej), zaś Polacy w trzech państwach – Austrii, Prusach i Rosji. Napisana po słowacku pieśń Tomášika szybko została przetłumaczona na inne języki słowiańskie, stała się hymnem ruchu pansłowiańskiego i cieszyła się dużą popularnością zwłaszcza wśród Słowaków i narodów południowosłowiańskich, w szczególności Serbów. W latach 1939-1945 była hymnem I Republiki Słowackiej, zależnego od III Rzeszy państwa słowackiego, zaś od 1977 do 2006 była hymnem Jugosławii (a potem Serbii i Czarnogóry).

Źródła: Wikipedia / hrad.cz

Zdjęcie na dziś

Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)
Sabinov (północno-wschodnia Słowacja), tablica upamiętniająca odbywające się w mieście zdjęcia do filmu „Sklep przy głównej ulicy”, nakręconego na podstawie noweli Ladislava Grosmana o tym samym tytule. W filmie, który zdobył Oskara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1966 r., główną rolę kobiecą zagrała polska aktorka Ida Kamińska, nominowana za swoją kreację do Oskara. Źródło: Wikimedia Commons, autor: Jozef Kotulič, licencja: GNU FDL (http://pl.wikipedia.org/wiki/GNU_Free_Documentation_License)

Czy wiesz, że...

  • wybitny czeski kompozytor, Bedřich Smetana (1824-1884), mimo utraty słuchu w 1874 roku, kontynuował pracę dyrygenta i kompozytora aż do śmierci?

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...