Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Miejsca historyczne - Słowacja

SŁOWACJA - WAŻNE MIEJSCA

W zbiorowej świadomości każdego narodu żyją pewne miejsca, związane z ważnymi wydarzeniami lub osobami, które odegrały w dziejach tego narodu istotną rolę. Oto kilka miejsc, które silnie wpisały się w historię Słowacji i w zbiorową świadomość Słowaków.

Zamek Devín zamek położony przy ujściu rzeki Morawy do Dunaju, przy granicy z Austrią, w zachodniej dzielnicy Bratysławy o takiej samej nazwie.

W starożytności wzgórze zamkowe stanowiło jeden z etapów szlaku bursztynowego, a następnie było ważnym punktem granicy Cesarstwa Rzymskiego, przebiegającej wzdłuż Dunaju. Po upadku Cesarstwa  Devín został zasiedlony przez ludność słowiańską., by stać się ważnym grodem za czasów Państwa Wielkomorawskiego (prawdopodobnie o nim wspomina autor Annałów z Fuldy, średniowiecznej kroniki z VIII i IX wieku, gdy pisze o wielkomorawskiej Dowinie). W czasach Królestwa Węgier stał się zamkiem królewskim, a następnie domeną różnych arystokratycznych rodów  W Monarchii Habsburgów, w kontekście zagrożenia tureckiego, pełnił ważną funkcję strategiczną, związaną z jego położeniem niedaleko Wiednia. W 1809 r. zamek został wysadzony w powietrze przez wojska napoleońskie.

W XIX wieku Devín stał się ważnym miejscem dla działaczy słowackiego odrodzenia narodowego, którzy uważali go za ważny symbol narodu słowackiego i element tradycji pochodzącej od Państwa Wielkomorawskiego. W kwietniu 1836 r. słowaccy działacze należący do Stowarzyszenia Czesko-Słowackiego (m.in. Ľudoviť Štúr, Jozef Hurban, Michal Hodža) zorganizowali potajemnie wycieczkę na zamek, podczas której przyjęli drugie słowiańskie imiona Velislava (Ľ. Štúr) i Miloslava (J. Hurban i M. Hodža).

 

Budynki Macierzy Słowackiej w Martinie – w położonym w środkowej Słowacji mieście Martin znajduje się siedziba działającej po dziś dzień Macierzy Słowackiej, powołanej do życia w 1863, a działającej od 1864 instytucji o charakterze kulturalnym i naukowym. Macierz Słowacka została utworzona wspólnym wysiłkiem działaczy słowackiego odrodzenia narodowego, między innymi Štefana Marko Daxnera, publicysty i prawnika, autora tekstu tzw. Memorandum narodu słowackiego (Memorandum národa slovenského), przyjętego podczas zjazdu słowackich działaczy narodowych w Martinie, znanego jako Słowackie Zgromadzenie Narodowe (Slovenské národné zhromaždenie) lub jako Zgromadzenie martińskie, a które odbyło się w czerwcu 1861 roku. Memorandum zawierało postulaty narodu słowackiego, wśród których było m.in. utworzenie katedry literatury słowackiej na Uniwersytecie w Budapeszcie, zezwolenie na nauczanie w szkołach na terenie Słowacji po słowacku, zezwolenie na wydawanie po słowacku prasy o charakterze ekonomicznym i na zakładanie spółdzielni. Instytucje takie jak Macierz Słowacka powstawały wcześniej w krajach lub na innych terenach zamieszkanych przez narody słowiańskie. Pierwszą z nich była Macierz Serbska, powstała w 1826. Pięć lat później powołano do życia Macierz Czeską. Pierwsza siedziba Macierzy Słowackiej została wybudowana na przełomie lat 60. i 70. XIX wieku. W latach 20 XX. wieku powstały kolejne budynki, a na przełomie lat 60. i 70. dwudziestego stulecia wybudowano trzeci, najnowszy gmach Macierzy, która jest jednym z symboli słowackiej tożsamości narodowej i która stanowi jedną z najważniejszych instytucji kultury w tym kraju.

 

Szczyt Krywań – to szczyt znajdujący się w paśmie górskim Wysokie Tatry, uchodzący za symbol Słowacji. Symboliczne znaczenie nadali tej liczącej 2494 m. n.p.m. górze tzw. szturowcy (štúrovci), działacze słowackiego odrodzenia narodowego, które przypadło na połowę XIX wieku, podzielający i popularyzujący poglądy Ľudovíta Štúra. 16 sierpnia 1841 roku kilku słowackich działaczy narodowych, na czele ze Štúrem, uznawanego za najważniejszego spośród słowackich budzicieli narodowych, wówczas nauczyciela w liceum luterańskim w Bratysławie, weszli na szczyt Krywania. Rok później kilku działaczy z otoczenia Štúra powtórzyło wejście na Krywań. W drugiej połowie XIX wieku słowaccy działacze narodowi kultywowali tradycję wejść na Krywań pod w trzecim tygodniu sierpnia, co dało początek tradycji tzw. wycieczek narodowych (narodní výlety). Góra stała się też natchnieniem dla pisarzy i poetów, nie tylko zresztą słowackich, gdyż pieśń poświęconą temu szczytowi napisał także Kazimierz Przerwa-Tetmajer ("Hej, Krywaniu, Krywaniu!"). W rezerwuarze  symbolicznego potencjału, jaki niósł ze sobą Krywań, czerpali też przedstawiciele władzy ludowej, którzy w 1960 zmienili godło Słowacji z krzyża patriarchalnego na stylizowane przedstawienie Krywania. Godło to funkcjonowało oficjalnie w latach 1960-1990. Dziś przedstawienie Krywania znajduje się na słowackich monetach euro. Na szczycie góry znajduje się tablica upamiętniająca wejście Štúra i jego zwolenników na Krywań w sierpniu 1841, a co roku, w trzecim tygodniu sierpnia, organizowany jest narodní výlet, w którym uczestniczy około 300 osób.

 

Przełęcz Dukielska – położona na granicy słowacko-polskiej Przełęcz Dukielska to miejsce, gdzie rozegrała się wielka bitwa między siłami słowackich partyzantów i Armii Czerwonej, a oddziałami niemieckimi i węgierskimi (Operacja dukielsko-preszowska) w dniach 8 września – 13 listopada 1944. Obie strony poniosły ogromne straty. Armia Czerwona, wchodzące w jej skład jednostki czechosłowackie i oddziały słowackich partyzantów straciły łącznie około 130 000 ludzi, zaś Niemcy i Węgrzy stracili między 20 000 a 70 000 żołnierzy (zabitych, rannych, zaginionych). Wprawdzie siłom sowiecko-słowackim nie udało się przełamać obrony niemiecko-węgierskiej, a poniesione straty były ogromne, jednakże zadane wojskom niemiecko-węgierskim straty były na tyle istotne, że poważnie osłabiły ich możliwości dalszej obrony na terenach Słowacji. Było to największe starcie podczas Słowackiego Powstania Narodowego (oficjalnie zakończonego 28 X 1944, a więc w trakcie trwania bitwy na Przełęczy Dukielskiej). Na Przełęczy znajduje się m.in. cmentarz wojenny i kilka pomników upamiętniających ofiary bitwy.

 

Hejce – miejscowość położona w północno-wschodnich Węgrzech, w komitacie Borsod-Abaúj-Zemplén (niedaleko granicy ze Słowacją), w pobliżu której 19 stycznia 2006 r. doszło do katastrofy słowackiego samolotu wojskowego Antonov An-24. W samolocie znajdowali się żołnierze wracający z misji pokojowej KFOR w Kosowie. Wypadek był najtragiczniejszą w skutkach w historii Słowacji katastrofą lotniczą. Z 43 osób znajdujących się na pokładzie przeżyła tylko jedna. Przyczyną katastrofy był prawdopodobnie błąd pilota.

W pobliżu miejsca katastrofy odsłonięto pomnik ku czci ofiar, z napisem: „Pamięci 42 żołnierzy Sił Zbrojnych Republiki Słowackiej, którzy zginęli 16.01.2006 w katastrofie lotniczej podczas powrotu do domu po spełnieniu swoich obowiązków na misji pokojowej KFOR w Kosowie w służbie dla swojej ojczyzny i pokoju”.

 

Mauzoleum Milana Rastislava Štefánika - miejscem związanym z jednym z ojców czechosłowackiej państwowości, Milanem Rastislavem Štefánikiem, jest jego mauzoleum wybudowane na szczycie wzgórza Bradlo w paśmie Pogórze Myjawskie, w pobliżu rodzinnej miejscowości tego polityka, żołnierza i naukowca, o nazwie Košariská.  Štefánik, przed I wojną światową pracujący we Francji jako naukowiec (był cenionym astronomem), a podczas wojny pilot wojskowy i członek Czechosłowackiej Rady Narodowej (razem z Tomasem Garrigue Masarykiem i Edvardem Benešem), zginął 4 maja 1919 w katastrofie lotniczej pod Bratysławą, gdy samolot, którym leciał do ojczyzny w towarzystwie trzech włoskich lotników (wyleciał spod Udine w północnych Włoszech) by objąć urząd ministra wojny w rządzie nowopowstałego organizmu państwowego, Czechosłowacji, roztrzaskał się, najprawdopodobniej na skutek złych warunków pogodowych. Jako, że Štefánik był najbardziej znanym i cenionym słowackim politykiem, żołnierzem, a także światowej sławy naukowcem, postanowiono go upamiętnić wystawiając mu okazały grobowiec na górującym nad jego rodzinnymi stronami szczycie Bradlo. Zadanie zaprojektowania i wykonania mauzoleum zlecono znanemu słowackiemu architektowi, Dušanowi Jurkovičowi. Grobowiec został ukończony w 1928 roku. Od tego czasu stanowi jedno z ważniejszych dla Słowaków miejsc związanych z powstaniem słowackiej państwowości.

 

Pomnik ku pamięci Milana Rastislava Štefánika – innym miejscem związanym z jednym z ojców czechosłowackiej państwowości, Milanem Rastislavem Štefánikiem, jest pomnik w miejscu jego śmierci,  wybudowany w 1923 roku w miejscowości Ivanka pri Dunaji pod Bratysławą. Jego autorem był architekt Dušan Jurkovič. Poza Mauzoleum i znajdującym się w Ivance pri Dunaji pomnikowi ku pamięci Stefanika, na Słowacji oraz w Czechach, a także we Francji, gdzie Štefánik przez wiele lat mieszkał i gdzie realizował swą karierę naukową, znajduje się wiele innych pomników upamiętniających generała (np. tablica na ul. Štefánikovej w Bratysławie, pomnik na wzgórzu Petřín w Pradze). Jego imię nadano m.in. bratysławskiemu portowi lotniczemu, szkole słowackich wojsk powietrznych w Koszycach oraz jednemu z paryskich placów.

 

Pałac Prezydencki (Pałac Grasalkowiczów, Grasalkovičův palác) – wybudowany w latach 60’ XVIII wieku przez hr. Antona Grasalkoviča, chorwackiego arystokratę, w stylu rokokowym,  z francuskim ogrodem. Budynek służył za rezydencję hr. Grasalkovičowi i jego rodzinie, a w latach późniejszych był miejscem spotkań miejscowych elit i salą koncertową (wielokrotnie występował tu Józef Haydn). Należy dodać, że będąca jednym z głównych miast ówczesnych Górnych Węgier Bratysława nosiła wówczas nazwę Pozsony; niem. Pressburg, pl. Pożoń/Preszburg) Ostatnim właścicielem Pałacu Grasalkovičów przed upadkiem c.k. monarchii był książę Fryderyk Habsburg, książę cieszyński, w latach 1914-1916 głównodowodzący amią austro-węgierską. W latach II wojny światowej w pałacu rezydował rząd I Republiki Słowackiej, na czele z  księdzem Józefem Tiso. W latach 1945-1950 w budynku swą siedzibę miały słowackie władze, zaś od 1950 do początku lat 90. ubiegłego stulecia w pałacu mieścił się Dom pionierów i młodzieży im. Klementa Gottwalda, czyli siedziba komunistycznej organizacji młodzieżowej. Po rozpadzie Czechosłowacji i uzyskaniu przez Słowację niepodległości pałac poddano gruntownemu remontowi. Od 1996 pełni on rolę siedziby prezydenta Republiki. Ogród pałacowy został zaś zamieniony na ogólnodostępny park. W parku znajduje się pomnik Johanna Nepomuka Hummla, najsłynniejszego kompozytora pochodzącego z Bratysławy.

 

Cmentarz Narodowy w Martinie (Národný cintorín v Martine) – ten założony pod koniec XVIII. wieku cmentarz uważany jest za słowacki Panteon narodowy, co związane jest z faktem, że w II połowie XIX. wieku miasto Martin było centrum słowackiego odrodzenia narodowego, tu też założono w 1863 Macierz Słowacką, organizację o charakterze oświatowym, która stała się jednym z najważniejszych miejsc dla słowackiego ruchu narodowego. Na Cmentarzu Narodowym w Martinie wieczny spoczynek znalazły tak zasłużone dla Słowacji osobistości jak zmarły na emigracji w Stanach Zjednoczonych Milan Hodža, działacz niepodłegościowy, lider Republikańskiej Partii Ludu Rolniczego i Małorolnego, dwukrotnie minister rolnictwa w rządzie Czechosłowacji, w latach 1935-1938 premier rządu, a w 1935 przejściowo prezydent Republiki czy Janko Kráľ, jeden z najważniejszych słowackich pisarzy doby odrodzenia narodowego. Na Cmentarzu Narodowym w Martinie spoczywają też np. polityk i publicysta, jedna z najważniejszych postaci w okresie odrodzenia narodowego, Štefan Marko Daxner, jeden z najwybitniejszych słowackich malarzy Martin Benka czy pisarz Janko Jesenský. Na cmentarzu w Martinie spoczął także Ferdinand Čatloš, dowódca wojsk słowackich podczas ataku na Polskę we wrześniu 1939 roku, jedna z ważniejszych postaci na słowackiej scenie politycznej w okresie II wojny światowej.

 

Cmentarz Slávičie údolie (pl. Słowicza dolina, Dolina słowików) – ten założony w 1912 roku, znajdujący się w podbratysławskiej miejscowości (a dziś dzielnicy Bratysławy) Karlova Ves, początkowo przeznaczony był dla ubogich mieszkańców miasta. Po I wojnie światowej i powstaniu Czechosłowajci stał się nekropolią, gdzie obok zwykłych mieszkańców miasta chowane były słowackie osobistości. Rolę tę pełni do dziś. Na cmentarzu tym spoczywają m.in. polityk Alexander Dubček, inicjator Praskiej wiosny, jeden z najwybitniejszych słowackich aktorów filmowych Jan Kroner, jego kolega po fachu Mikulaš Huba, wielka sopranistka Lucia Poppová (Popp), wybitny łyżwiarz figurowy Ondrej Nepela, kompozytor Jan Cikker, malarz i literat Janko Alexy, pisarka dla dzieci Margita Figuli czy jeden z najlepszych w historii słowackich hokeistów, Vladimir Dzurilla.

 

Katedra Św. Marcina w Bratysławie – gotycka katedra w Bratysławie, wzniesiona w XIV wieku. Jeden z najstarszych i największych kościołów w Bratysławie. Obecnie jest katedrą archidiecezji bratysławskiej. Od 1563 do 1830 r., z powodu tureckiej okupacji, była miejscem koronacji królów Węgier. W sumie w katedrze Koroną Świętego Stefana ukoronowano11 królów. Wcześniej koronacja większości monarchów miała miejsce w katedrze w Székesfehérvár. Pierwszym monarchą koronowanym na króla Węgier w katedrze bratysławskiej był cesarz Maksymilian II Habsburg, a ostatnim cesarz austriacki Ferdynand I (jako król Węgier – Ferdynand V).

Zdjęcie na dziś

Tablica na Ulicy Preszburskiej w Paryżu, której nazwa pochodzi od dawnej nazwy Bratysławy i została ustanowiona w 1864 r. w celu upamiętnienia pokoju w Preszburgu z 1805 r. Ulica otacza półkolem, od strony południowo-zachodniej, plac Charles‘a de Gaulle‘a, na którym stoi paryski Łuk Triumfalny; źródło: wyszehrad.com
Tablica na Ulicy Preszburskiej w Paryżu, której nazwa pochodzi od dawnej nazwy Bratysławy i została ustanowiona w 1864 r. w celu upamiętnienia pokoju w Preszburgu z 1805 r. Ulica otacza półkolem, od strony południowo-zachodniej, plac Charles‘a de Gaulle‘a, na którym stoi paryski Łuk Triumfalny; źródło: wyszehrad.com

Czy wiesz, że...

  • polskie wyrażenie "Raz na ruski rok", określające rzadkość jakiegoś zjawiska, po słowacku brzmi: "Raz na węgierski rok" (słow.raz za uhorský rok).

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...