Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Sport - Słowacja

SPORT NA SŁOWACJI

1. Piłka nożna
2. Hokej na lodzie
3. Inne sporty

Jako samodzielne państwo Słowacja zaistniała w sporcie późno, bo, nie licząc kilkuletniego epizodu z czasu II wojny światowej, dopiero w 1993 r., po „aksamitnym rozwodzie” z Czechami. Nie znaczy to jednak, że słowaccy sportowcy nie odnosili sukcesów wcześniej. W długiej historii sportu czechosłowackiego (obejmującej lata 1918-1939 i 1945-1992), zarówno w sportach indywidualnych jak i zbiorowych, wyczyny Słowaków – zwłaszcza po II wojnie światowej – mogą budzić respekt i bywały nawet większe, niż sukcesy ich współobywateli z Czech. Sportowcy pochodzący ze Słowacji odcisnęli trwałe piętno szczególnie w dwóch najpopularniejszych sportach drużynowych w Czechosłowacji: piłce nożnej i hokeju na lodzie.

PIŁKA NOŻNA

Reprezentacja

Piłkarze czechosłowaccy już za czasów I Republiki (1918-1938) odnieśli wielki sukces, zajmując drugie miejsce na mistrzostwach świata we Włoszech w 1934 r. W turnieju, rozgrywanym systemem pucharowym, Czechosłowacy pokonali w pierwszej rundzie Rumunię (2-1), w ćwierćfinale Szwajcarię (3-2), a w półfinale Niemców (3-1). Zostali zatrzymani 10 czerwca 1934 r. w Rzymie przez gospodarzy, którzy w walce o złoto zwyciężyli 2-1. W kadrze ówczesnych wicemistrzów świata zdecydowanie dominowali Czesi, jednak znaleźli się w nim również dwaj piłkarze słowaccy: Byli nimi: pochodzący z Bratysławy pomocnik Štefan Čambal oraz urodzony w południowosłowackim miasteczku Šahy (do 1927 r. Ipolské Šiahy", węg. Ipolyság), obrońca Ferdinand Daučík. Z tej dwójki tylko Čambalowi dane było wybiec na boisko (wychodził w podstawowym składzie we wszystkich meczach). Daučík zagrał za to we wszystkich spotkaniach Mistrzostw Świata (MŚ) we Francji 1938 r., gdzie Czechosłowacja dotarła do ćwierćfinału. Znacznie większe sukcesy Daučík osiągnął jednak nie jako piłkarz, ale jako trener. Jego kariera szkoleniowca była tak wyjątkowa, że zasługuje na oddzielny akapit.

Za czasów pierwszej Republiki Słowackiej (1939-1945) Daučík trenował drużynę Slovana Bratysława i narodową reprezentację. Po wojnie był krótko trenerem Czechosłowacji i ponownie Slovana, a następnie, po wyemigrowaniu na Zachód, nieformalnej drużyny Hungarii, złożonej z zawodników, którzy uciekli z państw komunistycznych. Pod jego wodzą Hungaria rozegrała kilka meczów sparingowych z drużynami hiszpańskimi, po których Daučík, wraz z piłkarzem Hungarii i swoim szwagrem Ladislavem (Laszlö) Kubalą otrzymał ofertę przejścia do FC Barcelona. Był trenerem katalońskiego klubu w latach 1950-1954. W tym czasie wygrał dwukrotnie hiszpańską ligę i trzy razy zdobył puchar Hiszpanii. Następnie trenował szereg innych klubów, m.in.: Athletic Bilbao, FC Porto, Atletico Madryt, FC Sewilla i Betis Sewilla, Real Saragossa, Espanyol Barcelona. Udało mu się jeszcze jeden raz zwyciężyć w lidze (w 1956 r. z Athletic Bilbao) i 3 razy w Pucharze Hiszpanii (z Athletic Bilbao w 1954 i 1955 r. oraz z Realem Saragossą w 1966 r.). Swoją imponującą karierę trenerską zakończył w 1977 r. w madryckim Club Deportivo Colonia Moscardó, występującym w trzeciej lidze. Wspomniany wyżej szwagier Ferdynanda Daučíka – Ladislav Kubala, pół-Słowak, pół-Węgier – został piłkarską legendą Barcelony lat 50. Zdobył z nią 4 mistrzostwa i 3 puchary Hiszpanii.

Wracając do porządku chronologicznego, należy wspomnieć o pierwszych występach samodzielnej reprezentacji Słowacji, która w latach 1939-1945 reprezentowała Pierwszą Republikę Słowacką (tzw. Republikę Proboszczów). Drużyna ta nie odniosła żadnych znaczących sukcesów. Z uwagi na sytuację polityczną na świecie, nie miała zresztą szans ich odnieść, przedwojenne rozgrywki międzynarodowe były bowiem w czasie II wojny światowej zawieszone, a Słowacy mogli wówczas potykać się jedynie z Niemcami lub z państwami sojuszniczymi bądź satelickimi III Rzeszy. W sumie słowacka drużyna narodowa rozegrała w tym czasie 16 meczów. Pierwszy miał miejsce 27 sierpnia 1939 r. w Bratysławie przeciwnikiem była reprezentacja Niemiec, a Słowacja przed 17 000 widzów wygrała niespodziewanie 2-0. Z tego okresu pochodzi również najwyższa dotąd porażka w historii słowackiego futbolu reprezentacyjnego: 1-6 w meczu rozegranym 6 września 1942 r. z Chorwacją w Zagrzebiu. Wraz z upadkiem Pierwszej Republiki Słowackiej likwidacji uległa również jej piłkarska reprezentacja.

Po II wojnie światowej wskrzeszono reprezentację Czechosłowacji, która wkrótce zaczęła odnosić znaczące sukcesy międzynarodowe, a udział piłkarzy słowackich w osiąganiu tych sukcesów był nieporównanie większy, niż ich wkład w zwycięstwa przedwojenne. Już podczas pierwszych w historii Mistrzostw Europy z 1960 r. (nazywanych wówczas Pucharem Europy Narodów), na których Czechosłowacja zdobyła brązowy medal, udział graczy słowackich był duży. Rozgrywki te miały szczególny charakter, m.in. dlatego, że ze startu w nich zrezygnowało kilka silnych drużyn, takich jak Zachodnie Niemcy, Włochy i Anglia. Nie umniejsza to jednak sukcesu Czechosłowaków, którzy, po 3 rundach kwalifikacyjnych, obok drużyn ZSRR, Jugosławii i gospodarzy – Francji, zakwalifikowali się do turnieju finałowego, a następnie zdobyli w nim trzecie miejsce.

W dwóch meczach właściwego turnieju: półfinałowym z ZSRR (porażka 0-3) i o 3 miejsce z Francją (wygrana 2-0) grali następujący piłkarze słowaccy: bramkarz Viliam Schrojf, obrońca Ján Popluhár, pomocnik Titus Buberník i napastnik Milan Dolinský. Ponadto, tylko w meczu z ZSRR wystąpili Andrej Kvašňák i Anton Moravčík, a w samym spotkaniu z Francją Pavol Molnár i Ladislav Pavlovič, który zdobył drugą bramkę dla Czechosłowacji. Oprócz wyżej wymienionych, na turnieju było obecnych trzech innych piłkarzy słowackich: Jozef Bomba, Justín Javorek i Imrich Stacho.

W obu meczach turnieju w pierwszym składzie zagrało więc po sześciu Słowaków. W meczach eliminacyjnych grali ponadto Adolf Scherer i Ladislav Kačáni. W trzech spośród tych meczy: z Irlandią w Bratysławie wygranym 4-0 oraz z Danią w Kopenhadze i Brnie (pierwszy zremisowany 2-2, drugi wygrany 5-1) gole zdobywali tylko Słowacy (Stacho, Buberník, Pavlovič, Dolinský, Kačáni i Scherer). Na 19 wszystkich graczy w kadrze turniejowej Czechosłowacji 11 było Słowakami. Podobnie było na kolejnych dużych zawodach międzynarodowych, którymi były Mistrzostwa Świata w 1962 r. w Chile. Ten turniej zgromadził już wszystkie najsilniejsze drużyny świata i drugie miejsce Czechosłowaków (po przegranym finale 1-3 z Brazylią) było wielkim sukcesem. Gracze słowaccy, których pojechało do Ameryki dziesięciu (cała kadra liczyła 22 zawodników), mieli swój duży wkład w zdobycie tego trofeum. Szczególnie ważni dla reprezentacji byli wówczas: podstawowy bramkarz V. Shrojf, obrońca J. Popluhár, pomocnik A. Scherer i napastnik Jozef Štibrányi. Oprócz nich, Słowakami, którzy znaleźli się w turniejowej kadrze byli: J. Bomba, T. Buberník, A. Kvašňák, P. Molnár, a także Jozef Adamec i Vladimír Koiš. W pierwszych trzech meczach turnieju: z Hiszpanią (1-0), Brazylią (0-0) i Meksykiem (1-3), w podstawowym składzie wychodziło po sześciu Słowaków, w każdym z trzech pozostałych spotkań: z Węgrami (1-0), Jugosławią (3-1) i finałowym z Brazylią, po 4 słowackich piłkarzy grało od początku. Dwaj Słowacy – A. Scherer i J. Štibrányi strzelili łącznie 4 gole (Scherer 3, Štibrányi 1), na wszystkich siedem zdobytych przez Czechosłowację. Udział piłkarzy słowackich w zdobyciu trzeciego miejsca w Europie  w 1960 r. i wicemistrzostwa świata dwa lata później był więc niemniejszy niż zasługi ich współobywateli z Czech.

Kolejnym sukcesem piłkarskiej drużyny Czechosłowacji było zdobycie srebrnego medalu na letnich Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 1964 r. W finale turnieju, w którym występowały drużyny złożone z amatorów, Czechosłowacy ulegli Węgrom 1-2. To trofeum było również dziełem nie tylko Czechów, ale i Słowaków. Wśród srebrnych medalistów znaleźli się następujący gracze ze Słowacji: Anton Urban, Vladimír Weiss (ojciec Vladimír Weissa, obecnego trenera kadry Słowacji), Ján Geleta, Vojtech Masný, Jan Brumovský, Ľudovít Cvetler, Štefan Matlák i Anton Švajlen.

Słowacy mieli jeszcze większy wpływ na kolejny sukces piłkarskiej reprezentacji Czechosłowacji. W finale Mistrzostw Europy rozgrywanych w 1976 r. w Jugosławii, Czechosłowacy wygrali po rzutach karnych 5-3 z RFN (mecz, po dogrywce, zakończył się remisem 2-2), a o zwycięstwie zadecydował słynny lob Czecha Antonina Panenki, który zapisał się w annałach futbolu. Niewiele osób jednak zdaje sobie sprawę, że w pierwszym składzie Czechosłowacji w tym meczu grało aż siedmiu graczy słowackich. Byli to: Karol Dobiaš, Jozef Čapkovič, Anton Ondruš (kapitan drużyny), Ján Pivarník, Jozef Móder, Marián Masný (brat Vojtecha Masnego, srebrnego medalisty z Tokio) i Ján Švehlík. Wśród pięciu zawodników, którzy finał zaczęli na ławce rezerwowych było czterech Słowaków: Ladislav Jurkemik, Pavol Biroš, którzy pojawili się na boisku jako zmiennicy, oraz Dušan Galis i Alexander Vencel. W finale grał również Koloman Gögh, żyjący na Słowacji piłkarz pochodzenia węgierskiego, a w kadrze turniejowej znajdował się ponadto urodzony na wschodniej Słowacji Jaroslav Pollák, którego, m.in. razem z  J. Pivarníkiem i A.  Ondrušem, wybrano do najlepszej jedenastki mistrzostw. Bramki, które doprowadziły do dogrywki, a następnie zwycięskich rzutów karnych, strzelili J. Švehlík w 8 i K. Dobiaš w 25 minucie. Trenerem złotej drużyny był również Słowak – urodzony w Zvoleniu, mieście położonym w kraju bańskobystrzyckim, Václav Ježek.

Gdy 4 lata później, na Mistrzostwach Europy we Włoszech, Czechosłowacja zdobyła brązowy medal, w meczu o 3 miejsce (zremisowanym 1-1 i wygranym dopiero w rzutach karnych ) z gospodarzami zagrało pięciu Słowaków: Jozef Barmoš, A. Ondruš, Ján Kozák, L. Jurkemik, który zdobył w tym meczu gola i M. Masný. Oprócz nich w spotkaniu grał wspomniany wyżej K. Gögh. Szkoleniowcem był również Słowak, urodzony w Rużomberku Jozef Vengloš.

J. Vengloš prowadził reprezentację narodową również w latach 1988-1990, kiedy Czechosłowacja odniosła swój ostatni sukces na międzynarodowej arenie, jakim było dotarcie do ćwierćfinału Mistrzostw Świata we Włoszech w 1990 r. Pogromcą Czechosłowaków była drużyna późniejszych mistrzów – RFN, a mecz skończył się wynikiem 0-1. Udział Słowaków w tym turnieju był mniejszy w porównaniu do występów reprezentacji z lat wcześniejszych. Wśród  22 zawodników powołanych do kadry było 10 Słowaków (oraz pochodzący z zachodniej Słowacji Jozef Chovanec, który ma jednak czeskie obywatelstwo). Byli to: obrońcy Július Bielik, Ján Kocian i Viliam Hýravý, pomocnicy: Ľubomír Moravčík, Peter Fieber i Vladimír Weiss, napastnicy: Milan Luhový i Stanislav Griga oraz trzeci bramkarz Peter Palúch. Spośród wyżej wymienionych podstawowymi graczami drużyny byli tylko J. Kocian i Ľ. Moravčík. Poza nimi, na boisku pojawiali się również: V. Kinier i V. Weiss, którzy zagrali od początku grupowego meczu z meczu (Weiss, obecny trener reprezentacji Słowacji, grał ponadto jako zmiennik w meczach z USA (5-1) i Austrią (1-0)) oraz M. Luhový, J. Bielik i S. Griga, którzy grali w charakterze zmienników. Na 10 goli zdobytych przez Czechosłowację na boiskach we Włoszech, 2 były dziełem piłkarzy słowackich: M. Luhovego (piąty gol przeciw USA) i J. Kociana (gol na 2-1 w meczu z Kostaryką w jednej ósmej finału).

W 1993 r., po odłączeniu się Słowacji od Czech, Słowacy powołali własną reprezentację piłkarską. Pierwszym oficjalnym występem tej drużyny był mecz przeciw Zjednoczonym Emiratom Arabskim w Dubaju, 6 lutego 1994 r., wygrany przez Słowaków 1-0. Do 2010 roku futbolowa drużyna słowacka nie odnotowała żadnych sukcesów, nie udało jej się nawet zakwalifikować do żadnej większej piłkarskiej imprezy. Za pierwszy względnie poważny sukces należy więc uznać awans do Mistrzostw Świata w RPA w 2010 r. Słowacy, pod wodzą trenera Vladimíra Weissa (uczestnika MŚ w 1990 r.), wygrali grupę eliminacyjną wyprzedzając reprezentacje Słowenii, Czech, Irlandii Północnej, Polski i San Marino.

Na samym turnieju podopieczni Weissa zaprezentowali się również bardzo dobrze, zajmując drugie miejsce w grupie (przed Nową Zelandią i Włochami, za Paragwajem) i przechodząc do fazy pucharowej. O awansie zadecydował zacięty mecz z ówczesnymi mistrzami świata – Włochami, wygrany przez Słowację 3-2. Bramki zdobyli wówczas Róbert Vittek (dwie) i Kamil Kopúnek. W 1/8 finału Słowacy zmierzyli się z późniejszymi wicemistrzami – Holendrami, ulegając 1-2. Gola, z rzutu karnego, zdobył ponownie R. Vittek.

Rozgrywki klubowe

Warto także zwrócić uwagę również na osiągnięcia słowackich klubów piłkarskich. Podobnie jak reprezentacja, nieporównanie większe sukcesy odnosiły one w latach 60 i 70 XX wieku, jako kluby czechosłowackie, niż w ostatnich dwóch – trzech dekadach. Jednak zarówno wielkie zwycięstwa sprzed czterdziestu paru lat jak i niedawne małe, acz głośne sukcesy słowackich klubów zasługują na uwagę i szacunek.

Najbardziej utytułowaną na arenie międzynarodowej (podobnie jak i w rozgrywkach krajowych) drużyną jest Slovan Bratysława. Ten ośmiokrotny mistrz Czechosłowacji i dziewięciokrotny mistrz Słowacji w sezonie 1968/1969 osiągnął coś, co nie udało się żadnemu klubowi czeskiemu, ani polskiemu: zwyciężył w europejskich rozgrywkach klubowych. Triumf ten miał miejsce w Pucharze Zdobywców Pucharów (PZP). W drodze do finału piłkarze Slovana eliminowali kolejno: jugosłowiański FK Bor (3-0 i 0-2), portugalskie Porto (0-1 i 4-0), włoskie Torino (1-0 i 2-1) i szkocki Dunfermline Athletic (1-1 i 1-0). W finale Slovan zmierzył się z drużyną FC Barcelona. Bramki dla czechosłowackiej drużyny zdobyli wówczas:  Ľudovít Cvetler, Vladimír Hrivnák i Ján Čapkovič (brat bliźniak mistrza Europy z 1976 r. Jozefa Čapkoviča). Mimo, że Slovan nie odniósł już więcej międzynarodowych sukcesów na taką skalę, był ciągle jedną z silniejszych drużyn klubowych Czechosłowacji, z której wielu graczy zasilało czechosłowacką reprezentację. Tak było choćby w 1976 r., kiedy aż siedmiu graczy Slovana zagrało w drużynie, która zdobyła Mistrzostwo Europy.

Rok 1969 r. był wyjątkowy dla czechosłowackiej i słowackiej piłki klubowej nie tylko z powodu zwycięstwa Slovana w PZP, ale również dzięki osiągnięciu ówczesnego mistrza Czechosłowacji –  Spartaka Trnava. Spartak wystartował w rozgrywkach Pucharu Mistrzów i, po zwycięstwach nad rumuńską Steauą Bukareszt, fińskim Reipas Lahti i greckim AEK Ateny, dotarł do półfinału. Na tym etapie słowaccy gracze nie sprostali ówczesnemu mistrzowi Holandii – Ajaxowi Amsterdam, przegrywając w dwumeczu 2-3 (0-3 i 2-0). Za kolejny i ostatni znaczący sukces słowackich klubów w rozgrywkach europejskich można uznać osiągnięcie przez Spartak Trnava w sezonie 1973/1974 ćwierćfinału Pucharu Mistrzów, w którym gracze Spartaka odpadli po rzutach karnych z węgierskim Újpestem Dózsa.

Od tego czasu kluby słowackie nie osiągały tak okazałych wyników w europejskich pucharach. Należy jednak zwrócić uwagę, że od sezonu 1997/1998, kiedy europejska Liga Mistrzów (LM) stała się zdecydowanie bardziej wymagająca (poprzez dopuszczenie do rozgrywek również wicemistrzów i drużyn które zajęły trzecie, a niekiedy również czwarte miejsca w najsilniejszych ligach) słowackie kluby trzykrotnie docierały do fazy grupowej tych rozgrywek. Oczywiście nie można tych osiągnięć uznać za oszałamiające sukcesy, jednak w porównaniu z wyczynami choćby klubów polskich, które, od wspomnianego roku 1997, ani razu nie zdołały dotrzeć do fazy grupowej LM, wyniki drużyn słowackich prezentują się całkiem nieźle.

Drużynami, które przedarły się do etapu grupowego Ligi Mistrzów były: w sezonie 1997/1998 1. FC Koszyce, w sezonie 2005/2006 Petržalka Bratysława oraz w obecnie trwającym sezonie 2010/2011 MSK Žilina. 1. FC Koszyce i MSK Žilina nie zdołały zdobyć w tych rozgrywkach ani jednego punktu. Dużo lepiej zaprezentował się za to klub z Bratysławy. Grając w grupie H przeciw Interowi Mediolan, FC Porto i Glasgow Rangers, Petržalka odniosła jedno zwycięstwo (z Porto na wyjeździe), zanotowała trzy remisy i dwie  porażki. Zdobyła tym samym 6 punktów i zajęła trzecie miejsce, a sprawa jej awansu do kolejnej rundy ważyła się do ostatniej kolejki.

HOKEJ NA LODZIE

Sukcesy czechosłowackie

Hokej jest sportem, w którym zarówno reprezentacja Czechosłowacji, jak i słowacka drużyna narodowa osiągnęły największe sukcesy w porównaniu z innymi dyscyplinami. Czechosłowacka drużyna narodowa była wielokrotnym medalistą najważniejszych światowych zawodów: zdobyła 6 złotych, 10 srebrnych i 14 brązowych medali na mistrzostwach świata oraz 4 srebrne i 4 brązowe medale na zimowych igrzyskach olimpijskich. Czechosłowacja zdobyła również drugie miejsce (w 1976 r.) w rozgrywanym pięciokrotnie w latach 1976-1991 turnieju Canada Cup, w którym występowało sześć najlepszych reprezentacji świata. Co prawda, większość graczy tej reprezentacji stanowili Czesi, ale hokeiści ze Słowacji również przyczynili się do jej sukcesów.
Najbardziej znanymi słowackimi graczami, grającymi w reprezentacji Czechosłowacji byli:

Ladislav Troják – gracz klubów ČsŠK Košice i LTC Praga, pierwszy słowacki gracz czechosłowackiej reprezentacji hokeja na lodzie i pierwszy hokeista ze Słowacji, który zdobył złoty medal Mistrzostw Świata (w 1947 r.). W 2002 r. został włączony do Hali Sław Słowackiego Hokeja (Sieň slávy slovenského hokeja), otwartej po zdobyciu przez Słowaków mistrzostwa świata, a w 2011 r. do Hali Sław Hokeja IIHF (Międzynarodowej Federacji Hokeja na Lodzie). Jego imieniem nazwano halę sportową w Koszycach (Steel Arena - Zimný štadión Ladislava Trojáka);

Ján Starší – gracz i trener reprezentacji Czechosłowacji. Jako zawodnik grał m.in. w Slovanie Bratysława i Sparcie Praga, w drużynie narodowej zdobył jeden srebrny (w 1961 r.) i dwa brązowe (w 1959 i 1963 r.) medale Mistrzostw Świata. Większe sukcesy osiągnął jako trener hokejowej reprezentacji Czechosłowacji, z którą dwukrotnie wygrał mistrzostwa świata (w 1976 i 1977 r.), czterokrotnie zdobył wicemistrzostwo (w 1974, 1975, 1978 i 1979 r.) i raz brązowy medal (w 1987 r.). Poprowadził również Czechosłowaków do drugiego miejsca na igrzyskach w Innsbrucku w 1976 r. W 2002 r. znalazł się w Hali Sław Słowackiejgo Hokeja;

Jozef Golonka
–  gracz, m.in. Sokoła NV Bratysława (obecnie Slovan Bratysława), czeskiej Dukli Jihlava i niemieckiego SC Riessersee. Zdobywca srebrnego medalu olimpijskiego w 1968 r. na igrzyskach w Grenoble  i brązowego w Innsbrucku w1964 r. Zdobył również 3 srebrne (w 1965, 1966 i 1968 r.) i 3 brązowe (w 1959, 1964 i 1969 r.) medale mistrzostw świata. W 1998 r. znalazł się w Hali Sław Hokeja IIHF, a w 2002 r. w Hali Sław Słowackiego Hokeja;

Vladimír Dzurilla
– bramkarz Slovana Bratysława, ZKL Brno (obecnie Kometa Brno)  EV Augsburg i SC Riessersee. Z Czechosłowacją zdobył 1 srebrny (w 1968 r. w Grenoble) i 2 brązowe (w 1964 r. w Innsbrucku i w 1972 r. w Sapporo) medale olimpijskie. Zdobył również 3 złote (w latach: 1972, 1976, 1977), 3 srebrne (w 1961, 1965 i 1966 r.) i 4 brązowe (w 1963, 1964, 1969 i 1970 r.)  medale mistrzostw świata.  Wygrał plebiscyt na najlepszego słowackiego hokeistę XX wieku. Od 1998 r. jest członkiem Hali Sław Hokeja IIHF, a od 2002 r. - Hali Sław Słowackiego Hokeja;

Dárius Rusnák
grał m.in. w Slovanie Bratysława, czeskiej Dukli Jihlava i fińskim Kalpa Kopio. Zdobył srebrny medal olimpijski na igrzyskach w Sarajewie 1984 r., był  kapitanem drużyny, która zdobyła Mistrzostwo Świata w 1985 r. i wicemistrzem świata z 1982 r. W reprezentacji Czechosłowacji rozegrał 156 meczów i zdobył 68 bramek. W 2009 r. znalazł się w Słowackiej Hali Sław Hokeja;

Peter Šťastný
– były hokeista Slovana Bratysława  i klubów ligi NHL: (National Hockey League) Quebec Nordiques, New Jersey Devils, Saint Louis Blues.  W reprezentacji Czechosłowacji (2 złote (1976, 1977) i 2 srebrne (1978, 1979) medale na MŚ), grał również w reprezentacji Kanady, a od 1993 w kadrze Słowacji. Był jedną z gwiazd NHL, wystąpił sześciokrotnie w Meczu Gwiazd tej ligi, a w 1998 r. znalazł się, jako pierwszy zawodnik urodzony i wytrenowany w Europie, w Hali Sław Hokeja IIHF. Od 2004 r. jest posłem Europejskiej Partii Ludowej w Parlamencie Europejskim z ramienia partii SDKÚ (w 2009 r. wybrany na drugą kadencję);

Marián Šťastný
starszy brat Petera Šťastnego, były gracz Slovana Bratysława i klubów ligi NHL – Quebec Nordiques i Toronto Maple Leafs. Dwukrotny złoty (w 1976 i 1977 r.) i trzykrotny srebrny medalista (w 1975, 1978 i 1979 r.) mistrzostw świata;

Vincent Lukáč – gracz m.in. VSŽ Koszyce, niemieckiego SB Rosenheim, austriackiego WEV Wiedeń i klubów z Wielkiej Brytanii. Z Czechosłowacją zdobył m.in. dwukrotnie Mistrzostwo Świata (w 1977 i 1985 r.), dwukrotnie wicemistrzostwo (w 1982 i 1983 r.) i srebrny medal Igrzysk Olimpijskich w Grenoble w 1984 r. W 2004 r. znalazł się w Słowackiej Hali Sław Hokeja. W wyborach parlamentarnych z 2010 r. został wybrany posłem Narodowej Rady Republiki Słowackiej z ramienia Słowackiej Partii Narodowej (SNS).

Reprezentacja Słowacji

Początki samodzielnej słowackiej reprezentacji w hokeju na lodzie były trudne. Po „aksamitnym rozwodzie” Czech i Słowacji w 1993 r. decyzją IIHF reprezentacja Czech została uznana za kontynuatorkę Czechosłowacji i mogła kontynuować grę w najwyższej dywizji – tzw. elicie. Słowacja została natomiast uznana za zupełnie nowego członka federacji i musiała zaczynać od rozgrywek najniższej, trzeciej dywizji.

Takie załatwienie problemu pojawienia się dwóch reprezentacji hokejowych w miejsce dawnej Czechosłowacji na pewno nie było sprawiedliwe. Co prawda Czesi stanowili większość graczy, którzy przewinęli się przez reprezentację Czechosłowacji, jednak umieszczenie Słowaków w najniższej dywizji było dla wielu z nich krzywdzące. Słowaccy hokeiści udowodnili wkrótce, że najodpowiedniejszym miejscem dla ich reprezentacji jest światowa elita. Z dywizji III awansowali do dywizji najwyższej w najkrótszym możliwym czasie, wygrywając rozgrywki III i II dywizji. Dzięki temu już w 1996 r. wystąpili na Mistrzostwach Świata w grupie elity, zajmując wówczas 10. miejsce.

Największe sukcesy przyszły 4 lata później. W 2000 r. w Rosji Słowacja zdobyła swój pierwszy medal mistrzostw świata: srebro po przegranym 3-5 finale z drużyną Czech (wcześniej, Słowacy wygrali m.in. 4-1 z USA w ćwierćfinale i 3-1 z Finlandią w półfinale). Dwa lata później, na mistrzostwach w Szwecji, słowaccy hokeiści dotarli na szczyt zwyciężając w finale z Rosją 4-3. Na drodze do złota pokonali m.in. Kanadyjczyków w ćwierćfinale (3-2), a w półfinale gospodarzy – Szwedów (3-2, po dogrywce). Wreszcie, w 2003 r. na mistrzostwach w Finlandii Słowacy zajęli trzecie miejsce, pokonując w meczu o brąz Czechów 4-2. Słowacy mieli szansę odnieść inny wielki sukces w tych latach, ponieważ w 2002 r., kiedy Słowacja zdobyła mistrzostwo świata, odbywały się również Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Salt Lake City. Niestety, w drużynie nie mogli wystąpić jej najlepsi gracze, występujący w Lidze NHL, z powodu konfliktu między datami meczów na igrzyskach i terminarzem ligi. Dlatego osłabiona Słowacja na igrzyskach w 2002 r. odpadła już w fazie grupowej. Ostatnim dużym sukcesem reprezentacji Słowacji w hokeju na lodzie było czwarte miejsce na Igrzyskach Olimpijskich w Vancouver w 2010 r. W półfinale Słowacy ulegli minimalnie późniejszemu mistrzowi – Kanadzie 2-3, a w meczu o brązowy medal Finlandii 3-5.
Najsławniejszymi i najważniejszymi graczami Słowacji w ostatnich latach byli:

Miroslav Šatan – były gracz Dukli Trenczyn i klubów NHL: Edmondo Oilers, Buffalo Sabres, New York Islanders, Bostun Bruins. Obecnie jest graczem Dynamo Moskwa. W lidze NHL rozegrał w sumie 11 sezonów, zdobył 337 bramek i zaliczył 348 asyst. Jest najlepszym strzelcem w historii słowackiej reprezentacji hokeja na lodzie (71 bramek w 131 meczach), zdobywcą mistrzostwa świata w 2002 r. (zdobył jedną z bramek w wygranym 4-3 finale z Rosją) oraz srebrnego i brązowego medalu mistrzostw świata z 2000 i 2003 r. Z Piitsburg Penguins zdobył w 2009 r. Puchar Stanleya. W 2000 r. został odznaczony przez prezydenta Republiki, Rudolfa Schustera, orderem Ľudovíta Štúra II klasy;

Peter Bondra
– były gracz, m.in., TJ VSŽ Koszyce, Washington Capitals, Ottawa Senators, Atlanta Thrashers i Chicago Blackhawks. Jako 37. gracz NHL zdobył w tej lidze ponad 500 bramek. W reprezentacji Słowacji strzelił 35 bramek w 47 meczach, zdobył złoty medal mistrzostw świata w 2002 r. i brązowy w 2003 r. Na wygranych przez Słowację mistrzostwach w  Szwecji był najlepszym strzelcem w kadrze i w całym turnieju, zdobywając 7 bramek. Ostatnia z nich, strzelona na 100 sekund przed końcem regulaminowego czasu finałowego meczu z Rosją, zdecydowała o złotym medalu Słowacji. Obecnie jest generalnym menadżerem słowackiej kadry hokeja na lodzie;

Žigmund Pálffy – AC Nitra, Dukla Trenczyn, New York Islanders, Los Angeles Kings, Slávia Praga i Pittsburgh Penguins.  Wystąpił czterokrotnie w meczu gwiazd NHL. Zdobył w tej lidze 329 bramek i miał 384 asyst. Był autorem podania, po którym Peter Bondra zdobył zwycięską bramkę dla Słowacji w finale mistrzostw świata w 2002 r. Zdobył również brązowy medal rok na mistrzostwach w Finlandii rok później. Ogółem w reprezentacji Słowacji, w 74 meczach zdobył 37 bramek.

W ostatnim rankingu IIHF Słowacja zajmuje 8. miejsce. Trenerem kadry jest, od 1 stycznia 2010 r., Kanadyjczyk Glen Hanlon.

INNE SPORTY

Okres „węgierski”

Podobnie jak w piłce nożnej i hokeju na lodzie, Słowacy zdobywali laury w innych dyscyplinach sportowych znacznie wcześniej niż powstała Słowacja.

O pierwszych sportowcach jeszcze nie słowackich, lecz słowackiego pochodzenia, którzy odnieśli znaczące sukcesy międzynarodowe można mówić w kontekście pierwszych nowożytnych igrzysk olimpijskich organizowanych na przełomie XIX i XX wieku. Na zawodach tych wystąpiło kilku sportowców urodzonych na ziemiach obecnej Słowacji, spośród których pięciu udało się zdobyć medale olimpijskie. Trudno jednak uznać ich za Słowaków w dzisiejszym tego słowa znaczeniu. Sportowcy ci reprezentowali bowiem Austro-Węgry i, mimo że urodzeni na terenach obecnej Słowacji, nie wiadomo, czy czuli jakąkolwiek więź ze słowacką tożsamością. Ich madziaryzowane nazwiska świadczą raczej o tożsamości węgierskiej, a dodatkowym argumentem za taką interpretacją, jest fakt, że wszyscy przeżyli większość życia na terenie obecnych Węgier i tam zmarli.

Najwybitniejszymi spośród tych sportowców byli: Alojz Szokol (węg. Alajos Szokolyi) reprezentujący Królestwo Węgier na pierwszych Igrzyskach Olimpijskich w erze nowożytnej w Atenach w 1896 r., gdzie Szokol wówczas brązowy medal w biegu na 100 metrów, a w trójskoku zajął czwarte miejsce; Zoltan Imrich Halmay (ur. w Nagymagasfalu, obecnie Wysoka przy Morawie, niedaleko Bratysławy) słynny pływak, zdobywca 7 olimpijskich medali dla Węgier na olimpiadach w 1900, 1904 i 1908 r.; Béla (Vojtech) Zulawszky urodzony w Trebiszowie (węg. Tőketerebes) szablista, zdobywca srebra w ... w 1908 r.; pochodzący z Koszyc Alexander (Sándor) Prokopp zwycięzca ze Sztokholmu (1912) w strzelbie; Ľudovit Kmeťko – członek drużyny gimnastycznej, która zdobyła srebrny medal na igrzyskach w Sztokholmie.

Okres „czechosłowacki”

Na olimpiadach okresu międzywojennego zdobywcami medalów dla Czechosłowacji byli w większości Czesi. Jeśli chodzi o Słowaków odnoszących przed wojną sukcesy olimpijskie, należy wymienić Jozefa Herdę – zapaśnika stylu klasycznego oraz Matyldę Pálfyovą – członkinię czechosłowackiej  żeńskiej drużyny gimnastycznej. Oboje – Herda indywidualnie, a Pálfyová w drużynie – zdobyli srebrne medale na igrzyskach w Berlinie w 1936 r.

Po II wojnie światowej, w dobie sportu czechosłowackiego, 36 słowackich sportowców zdobyło medale olimpijskie (biorąc pod uwagę letnie i zimowe igrzyska). Największe sukcesy spośród nich odnieśli: tenisista Miloslav Mečiř, zdobywca złotego medalu w singlu i brązowego medalu w deblu (w parze z Czechem Milanem Šrejberem) na igrzyskach w Seulu w 1988 r.; gimnastyczka Marianna Krajčirová-Némethová, członkini drużyny gimnastyczek Czechosłowacji, która zdobyła srebrne medale w Tokio (1964) i w Meksyku (1968); bokserzy Juliús Torma, zwycięzca w kategorii półśredniej w Londynie (1948) i Ján Zachara mistrz olimpijski w kategorii do 57 kg w Helsinkach (1952); wioślarz Pavel Schmidt, który zwyciężył w wyścigu dwójek w parze z Czechem Václavem Kozákiem w Rzymie (1960); kolarz Anton Tkač, zwycięzca sprintu na olimpiadzie w Montrealu (1976); Jozef Pribilinec, chodziarz, zwycięzca wyścigu na 20 km w Seulu (1988). Na olimpiadzie zimowej największy sukces osiągnął Ondrej Nepela – łyżwiarz figurowy, mistrz olimpijski z Sapporo (1972) i 3-krotny mistrz świata.

Słowacy w barwach Słowacji

Od 1993 r. słowaccy sportowcy osiągają sukcesy i zdobywają medale na konto Republiki Słowackiej. Podczas Igrzysk Olimpijskich, które odbyły się od czasu „aksamitnego rozwodu”, Słowacy zdobyli 24 medale (20 na letnich i 4 na zimowych igrzyskach). Należy zauważyć, że z każdym występem na igrzyskach sportowcy ze Słowacji polepszają swoje wyniki.

Olimpiada

Liczba medali

złotych

srebrnych

brązowych

Atlanta 1996

1

1

1

Sydney 2000

1

3

1

Ateny 2004

2

2

2

Pekin 2008

3

2

1

Łącznie

7

8

5

Medale sportowców Republiki Słowackiej na igrzyskach olimpijskich

Dyscypliną, w której odniesione zostały największe sukcesy było kajakarstwo górskie, Rywalizacja w tej dyscyplinie przyniosła Słowacji połowę medalowego dorobku olimpijskiego: 7 złotych medali (wszystkie złota olimpijskie zdobyte po 1993 r.), 2 srebrne i 1 brązowy. Największy udział w wypracowaniu tego dorobku miało czterech sportowców: Pavol i Peter Hochschornerowie, Michal Martikán i Elena Kaliská. Bracia Hochschornerowie zdobyli trzy złote krążki na olimpiadach, zwyciężając slalom  w kanadyjce-dwójce (C-2) w Sydney (2000), Atenach (2004) i Pekinie (2008). M. Martikán, występujący w slalomie w kanadyjce-jedynce (K1), zdobył złoty medal w 1996 r. w Atlancie (pierwszy złoty medal olimpijski dla Słowacji), i w Pekinie  w 2008 r. oraz dwa srebrne medale: w Sydney (2000) i w Atenach (2004). Dorobkiem E. Kaliskiej, która również startowała w dyscyplinie K1 są dwa złote medale z Aten i z Pekinu. Do tego imponującego dorobku brązowy medal dołożył Juraj Minčík, zajmując trzecie miejsce w slalomie na igrzyskach w Sydney. Wymienieni sportowcy (zwłaszcza Martikán i Hochschornerowie) są również wielokrotnymi medalistami mistrzostw świata, na których zdobyli łącznie ponad 20 medali.

Oprócz świetnych wyników w kajakarstwie górskim, Słowacy mieli również dobre występy w kajakarstwie klasycznym. W kajakarskim sprincie na 1000 m słowacka załoga K4 zdobyła brąz w Sydney oraz (z jednym nowym zawodnikiem) srebro w Pekinie. Slavomír Kňazovický wywalczył natomiast brązowy medal w Atlancie w wyścigu na 500 m.

Poza kajakarstwem Słowacy zdobywali medale olimpijskie również w pływaniu (2 srebrne medale Martiny Moravcovej w Sydney, w strzelectwie (srebrny medal Zuzany Štefečekovej z Pekinu, 2 brązowe krążki Jozefa Gönci z Atlanty i Sydney), w judo (srebro Jozefa Krnáča z Aten w kategorii do 66 kg) i w zapasach (brąz Davida Musulbesa z Pekinu w stylu wolnym w kategorii do 120 kg).

Skromniejszy jest medalowy dorobek Słowacji z zimowych igrzysk: są łącznie 4 medale (1 złoty, 2 srebrne i 1 brązowy). Pierwszym słowackim trofeum na zimowej olimpiadzie było srebro Radoslava Židka w zjeździe snowboardowym w Turynie w 2006 r. Kolejne 3 medale zostały zdobyte w 2010 r. w Vancouver. Dwa z nich wywalczyła biatlonistka rosyjskiego pochodzenia Anastasiya Kuzmina (złoto w sprincie na 7,5 km i srebro w biegu na 10 km), a ostatni – brązowy, również w biatlonie (w biegu masowym) zdobył Pavol Hurajt.

Zdjęcie na dziś

Tablica na Ulicy Preszburskiej w Paryżu, której nazwa pochodzi od dawnej nazwy Bratysławy i została ustanowiona w 1864 r. w celu upamiętnienia pokoju w Preszburgu z 1805 r. Ulica otacza półkolem, od strony południowo-zachodniej, plac Charles‘a de Gaulle‘a, na którym stoi paryski Łuk Triumfalny; źródło: wyszehrad.com
Tablica na Ulicy Preszburskiej w Paryżu, której nazwa pochodzi od dawnej nazwy Bratysławy i została ustanowiona w 1864 r. w celu upamiętnienia pokoju w Preszburgu z 1805 r. Ulica otacza półkolem, od strony południowo-zachodniej, plac Charles‘a de Gaulle‘a, na którym stoi paryski Łuk Triumfalny; źródło: wyszehrad.com

Czy wiesz, że...

  • Wynalazcą pierwszego spadochronu, który zaczął być aktywnie używany, był Štefan Banič, Słowak pochodzący ze Smolenic (zachodnia Słowacja). Swój wynalazek opatentował w USA w 1914 roku.

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...