Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Teatralny impresario rodem z Węgier a igrzyska olimpijskie w Londynie

Okładka programu Igrzysk IV Olimpiady, autorstwa brytyjskiego malarza Arthura Stockdale'a Cope'a (1857-1940); Źródło: http://www.olympic.org/fr/games/past/index_fr.asp?OLGT=1&OLGY=1908 / Wikimedia Commons; Domena publiczna

Londyn jest gospodarzem igrzysk olimpijskich już po raz trzeci. Wcześniej stolica Zjednoczonego Królestwa gościła zmagania sportowców z całego świata w 1948 – były to pierwsze igrzyska po II wojnie światowej – i w 1908 roku. O ile w kontekście obecnie trwających zawodów niejednokrotnie mówiono o bardzo wysokich kosztach organizacji imprezy, a co za tym idzie – obciążeniach dla brytyjskiego podatnika – o tyle pierwsze londyńskie igrzyska zorganizowała i sfinansowała osoba prywatna…

A był nią pochodzący z Węgier impresario teatralny i kompozytor Imre Kiralfy. Wywodził się on z zamożnej żydowskiej rodziny osiadłej w Budapeszcie. Jego ojciec Jacob Konigsbaum był fabrykantem odzieży. Wskutek zawirowań związanych z rewolucją węgierską roku 1848 roku rodzina zubożała. Szczęśliwie potomstwo Konigsbaumów było uzdolnione muzycznie. Urodzony 1 stycznia 1845 roku Imre, najstarszy z rodzeństwa, jego brat Bolossy i siostra Haniola (łącznie Joacob i Rosa Konigsbaumowie doczekali się siedmiorga potomstwa) w wieku dziecięcym występowali w różnych miastach monarchii habsburskiej oraz Rzeszy Niemieckiej jako tancerze, prezentując repertuar węgierskich i cygańskich tańców ludowych. Wówczas rodzina przyjęła nazwisko Kiralfy. Imre, jako cudowne dziecko, miał ponoć zostać przedstawiony samemu cesarzowi Fryderykowi Wilhelmowi IV. Następnie przyszyły organizator Igrzysk IV Olimpiady, bardzo uzdolniony muzycznie (miał zacząć komponować w wieku 12 lat, a gdy miał lat 14 w Mediolanie publicznie wykonano jedną z jego kompozycji), pobierał nauki w Budapeszcie, Wiedniu i Paryżu. Tam w 1867 roku zwiedził Wystawę Powszechną, która na wywarła na nim niezatarte wrażenie…

Po ukończeniu edukacji i kilku latach występów z Bolossym jako tancerze (Belgia, Stany Zjednoczne), stwierdziwszy, że lepszym od kompozycji czy tańca sposobem na zapewnienie sobie i rodzinie godziwego bytu będzie reżyseria i organizacja widowisk muzycznych oraz innych imprez, zainspirowany Exposition Universelle Imre Kiralfy wyemigrował do Wielkiej Brytanii, gdzie został impresariem. Najpierw nawiązał współpracę z przedsiębiorcą cyrkowym Phineasem Barnumem. Z czasem rozszerzył działalność. Działał nie tylko w Anglii, ale także w Stanach Zjednoczonych. Organizował występy teatralne i rewiowe oraz duże wystawy, często budując wystawne pawilony, w których się odbywały. Jednym z nich jest istniejący do dziś kompleks Earls Court Exhibition Centre w Londynie, w którym część budynków powstało w stylu nawiązującym do architektury indyjskiej doby dynastii mogolskiej (później przebudowywany), a gdzie… odbywają się zmagania siatkarzy podczas trwających igrzysk. Inną nawiązującą do egzotycznej dla ludzi Zachodu architektury realizacją Kiralfyego i jego braci, Bolossyego i Arnolda – również impresariów – był teatr Alhambra Palace w Filadelfii.

Kiralfy, jak już wspomniano, był też reżyserem. Wykorzystując upodobanie publiczności przełomu wieków do tematów zaczerpniętych z historii oraz do egzotyki, w przypadku Anglików zwłaszcza zainteresowanie „perłą w koronie” Zjednoczonego Królestwa – Indiami, rzutki impresario wyreżyserował i zorganizował zakrojone na niespotykaną w jego czasach skalę przedstawienia rewiowe. Tytuły niektórych z nich to „Neron” („Nero”), „Wenecja, oblubienica morza” („Venice, the Bride of the Sea”), „Kolumb” („Columbus”), „Nasze morskie wiktorie” („Our Naval Victories”), „Ameryka” („America”), „Chiny” („China”) czy „Indie” („India’).

Jednakowoż ukoronowaniem działalności Kiralfyego było wybudowanie kompleksu wystawowego White City, jednego z największych i najnowocześniejszych w ówczesnym świecie, a następnie organizacja Igrzysk IV Olimpiady. Igrzyska 1908 roku zostały początkowo przyznane Rzymowi, jednak z powodu katastrofalnej erupcji Wezuwiusza w 1906 roku fundusze przeznaczone na organizację imprezy zostały wykorzystane do pomocy mieszkańcom Neapolu i okolic. Zręczny przedsiębiorca wykorzystał tę sposobność, tym bardziej, że w związku z przyznaniem stolicy Imperium igrzysk, o rok przesunięto Wielką Wystawę Brytyjsko-Francuską. Początkowo miała się odbyć w 1907 roku, ale postanowiono zorganizować ją w tym samym czasie, co zawody sportowe, by Londynowi nadać jeszcze więcej splendoru. Jej najważniejszą powierzchnią wystawową był gigantyczny na owe czasy stadion White City Stadium, rzecz jasna wybudowany przez Kiralfyego. Obiekt, który został wyposażony w bieżnię lekkoatletyczną, tor kolarski, plansze szermiercze, areny zapaśnicze i basen, mógł pomieścić ponad 90 tysięcy widzów, z czego 68 tysięcy mogło obserwować zmagania sportowców siedząc, a jego rozmiary to ponad 300 na blisko 200 metrów. Rozegrano na nim większość konkurencji igrzysk, które odbyły się w dniach 27 kwietnia – 31 października 1908 roku. W 1985 obiekt został zburzony.

Imre Kiralfy zmarł 28 kwietnia 1919 roku w kurorcie Brighton, na południowym wybrzeżu Anglii.

Źródło: rp.pl / 20thcenturylondon.org.uk / jewishencyclopedia.com / www8.open.ac.uk / grahamowen.com / winningendeavours.org / Wikipedia

 

Zdjęcie na dziś

Pomnik ofiar Holokaustu na Węgrzech w kształcie wierzby płaczącej, znajdujący się na dziedzińcu Wielkiej Synagogi w Budapeszcie; źródło: wyszehrad.com
Pomnik ofiar Holokaustu na Węgrzech w kształcie wierzby płaczącej, znajdujący się na dziedzińcu Wielkiej Synagogi w Budapeszcie; źródło: wyszehrad.com

Czy wiesz, że...

  • w słynnej francuskiej XVIII-wiecznej Encyklopedii, pisanej pod redakcją Denisa Diderot i Jeana d’Alemberta, język węgierski został sklasyfikowany jako język słowiański, podobny do czeskiego, polskiego i rosyjskiego.

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...