Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Marki - Węgry

WĘGRY – MARKI

Mimo, że Węgry nigdy nie były szczególnie silnie uprzemysłowionym krajem, a dla monarchii habsburskiej miały stanowić przede wszystkim zasobny spichlerz, to zwłaszcza w II. połowie XIX. wieku kraj przeszedł intensywną modernizację, na fali której powstało wiele znanych i cenionych po dziś dzień węgierskim firm i przedsiębiorstw.

 

Café Gerbeaud

Gerbeaud to najsłynniejsza budapeszteńska kawiarnia, założona w 1858 roku przez Henrika Kuglera, a w latach siedemdziesiątych XIX. wieku przejęta przez jego wspólnika, szwajcarskiego cukiernika Emile’a Gerbeaud. Wyroby Gerbeauda szybko przyciągnęły mu liczną klientelę, wśród jego bywalców wymienić można tak znane postaci jak Ferenc Liszt czy Ferenc Deák. Kunszt Gerbeauda doceniono na Wystawach Światowych w Brukseli, w 1898 i w Paryżu, dwa lata później, gdzie otrzymał order Legii Honorowej. Od momentu swego powstania po dziś dzień znajdująca się przy placu Mihalya Vorosmarty’ego (Vörösmarty ter) kawiarnia Gerbeauda należy to najważniejszych punktów życia towarzyskiego w stolicy Węgier. Sławę kawiarni Gerbeauda można przyrównać do tej, jaką w Polsce (zwłaszcza w Warszawie) cieszy się Blikle.

 

Egri bikaver (Bycza krew)

To czerwone wytrawne wino, słynne zwłaszcza w krajach tzw. demokracji ludowej, pochodzące z rejonu miasta Eger w północno-wschodnich Węgrzech. Wytwarzane jest podobno od XVI. wieku, kiedy to na Węgry wraz z tureckimi najeźdźcami miała trafić odmiana winorośli Kadarka, obecnie jeden z powszechniej na Węgrzech uprawianych szczepów używanych do produkcji czerwonych win i jeden z najważniejszych składników byczej krwi. Egri bikaver to bowiem kupaż (fr.cuvée), czyli wino otrzymywane ze zmieszania win z tego samego rocznika, uzyskanych z winogron innych szczepów. Najpowszechniej stosowane to wspomniana Kadarka, a także Kékfrankos, Kékoportó (szerzej znany jako Blauer Portugeiser), Cabernet sauvignon, jak również Merlot, Cabernet franc, Pinot noir i Kékmedoc (médoc noir), a także uzyskane już w XX. wieku krzyżówki Zweigelt i Blauburger. Na oryginalną byczą krew powinny składać się wina z co najmniej trzech z wymienionych szczepów.

Według legendy nazwa wina pochodzi z połowy XVI. wieku. Podczas oblężenia Egeru przez Turków w 1552 roku dowódca obrony miasta, Istvan Dobó, miał zezwolić swoim żołnierzom, by podtrzymać w nich ducha bojowego, na picie czerwonego wina. Trunek skapując na ich brody barwił je na czerwono. Gdy Turcy to zobaczyli, mieli wpaść w popłoch, przypuszczając, że Węgrzy tak dzielnie stawiają im opór gdyż piją byczą krew, która miała dawać im nadludzkie siły.

 

Ganz (Ganz-MAVAG)

Założona w 1844 roku przez Abrahama Ganza, nazwana jego imieniem, firma zajmuje się dziś przede wszystkim produkcją taboru kolejowego. Najbardziej zróżnicowaną produkcję prowadziła na przełomie XIX. i XX. wieku oraz w I połowie XX. wieku, gdy byli z nią związani najwybitniejsi węgierscy inżynierowie Károly Zipernowsky, Ottó Bláthy, Miksa Déri, wynalazcy transformatora i jednego z pierwszych modeli prądnicy, czy Kálmán Kandó, zasłużony w pracach nad elektryfikacją kolei. Firma nawiązała także kontakty z wybitnym serbskim wynalazcą, Nikolą Teslą, który skonstruował m.in. pierwszy asynchroniczny silnik elektryczny, który rozwinął wspomniany Kandó. We wspomnianym okresie Ganz produkował między innymi maszyny, mosty, turbiny, samochody, autobusy, tramwaje, a także samoloty i okręty (np. podczas I wojny światowej firma produkowała samoloty dla c.k. lotnictwa oraz wybudowała jedyny skonstruowany na terenie Zalitawii podczas Wielkiej Wojny okręt typu drednot, chlubę marynarki, „Świętego Stefana”). Po II wojnie światowej Ganz został upaństwowiony i połączony z wyspecjalizowanym w produkcji taboru kolejowego przedsiębiorstwem MAVAG. Tym samym w okresie powojennym Ganz-MAVAG produkował przede wszystkim wagony, lokomotywy i tramwaje, a także elementy mostów. Nie zaprzestano także produkcji części do statków i okrętów. W 1989 firmę zreprywatyzowano. Obecnie Ganz znajduje się w rękach kapitału włoskiego.

 

Gedeon Richter

Firma ta, obecnie potentat na rynku farmaceutyków, powstała w 1901 roku w Budapeszcie za sprawą Gedeona Richtera, farmaceuty i przedsiębiorcy. Jest to obecnie jeden z największych węgierskich koncernów. Gedeon Richter notowany jest na budapeszteńskiej giełdzie, BUX.

 

Gundel

Ta restauracja działająca w tym samym miejscu (w Parku Miejskim – Városliget – w Budapeszcie) od 1894, a w rękach rodziny Gundelów będąca od 1910 do 1949 roku, to jedna z najbardziej ekskluzywnych restauracji w Budapeszcie. Jej założycielem był jeden z najważniejszych i najwybitniejszych kucharzy w historii węgierskiej sztuki kulinarnej, Károly Gundel, którego nazwisko nosi jeden z najbardziej znanych węgierskich deserów, wymyślone przez niego Gundel palacsinta (naleśniki à la Gundel), czyli naleśniki nadziewane orzechami włoskimi, polane sosem czekoladowym. Gundel był autorem nie tylko licznych przepisów, stanowiących po dziś dzień żelazną część repertuaru madziarskiej haute cuisine, ale również tłumaczonych na wiele języków książek kucharskich. On to także w 1937 roku przygotował uroczysty bankiet, na którym regent Miklos Horthy gościł w Székesfehérvár króla Włoch, Wiktora Emanuela i on przygotowywał dania serwowane na węgierskim stoisku podczas Wystawy Światowej w 1939 roku w Nowym Jorku, czym ugruntował swoją sławę jako jednego z najwybitniejszych mistrzów sztuki kulinarnej tamtych czasów. Dzisiejsi kucharze pracujący w budapeszteńskim lokalu Gundela starają się mu dorównać. Restauracja nie należy już jednak do spadkobierców Gundela, gdyż na początku lat dziewięćdziesiątych została kupiona przez amerykańskich inwestorów. Niemniej jednak rola Gundela na kulinarnej mapie Węgier nie zmalała, gdyż na początku lat dziewięćdziesiątych to właśnie w tej restauracji pierwszy premier Węgier po przemianach ustrojowych, József Antall gościł królową brytyjską, Elżbietę II, właśnie u Gundela.

 

Herend

Herend to obok Zsolnaya najsłynniejsza węgierska wytwórnia wyrobów porcelanowych. Powstała w miasteczku Herend, nieopodal miasta Veszprém (na północ od jeziora Balaton) za sprawą wiedeńskiego malarza porcelany Vince Stingla. Prowadzona przezeń fabryka jednak zbankrutowała (1839) i została przejęta przez jego wierzyciela, producenta porcelany Móra Fischera. Dzięki zaangażowaniu i rozmachowi działań nowego właściciela w zaledwie dekadę wytwórni Herend udało się wzbudzić zainteresowanie swymi wyrobami ze strony arystokracji węgierskiej i austriackiej, a podczas Wystawy Światowej w Londynie, w roku 1851, kilka jej wyrobów kupiła królowa Wiktoria. Następne ćwierćwiecze to okres zawrotnego rozwoju przedsiębiorstwa, które zaczęło otrzymywać zamówienia dworu wiedeńskiego, a Mór Fischer otrzymał od cesarza Franciszka Józefa tytuł szlachecki (i nazwisko Farkasházy). Jego synowie rozbudowali fabrykę, założyli przy niej szkołę dla robotników oraz wprowadzili nowe, secesyjne wzornictwo, szczególnie popularne na przełomie XIX. i XX. wieku. Po rozpadzie Austro-Węgier firma dość szybko nabrała rozpędu pod kierownictwem Jenő Farkasházy’ego, wnuka Móra Fischera, i zaczęła sprzedawać nawet do Stanów Zjednoczonych, których rynek był niezwykle chłonny. Podobnie jednak jak Zsolnay firma Herend ucierpiała w związku ze spadkiem popytu podczas II wojny światowej, i tak jak Zsolnay została w 1948 roku znacjonalizowana. Reprywatyzację przeprowadzono w 1992 roku. Obecnie Herend należy obok Zsolnaya do najbardziej rozpoznawalnych węgierskich marek. Od 1964 przy fabryce w Herend działa muzeum, które w roku 2002 wybrano najlepszym muzeum na Węgrzech.

Herend należy do Hungaricum Club, powołanego do życia w 2000 roku związku przedsiębiorstw o najdłuższej tradycji i najbardziej rozpoznawalnych wśród węgierskim firm, celem popularyzacji węgierskiego dziedzictwa kulturalnego i przemysłowego oraz węgierskich marek.

 

Ikarus

Ikarus to jeden z najbardziej znanych, przynajmniej w Europie Środkowej, producentów autobusów. W początkach swego istnienia ta założona w 1895 w Budapeszcie firma, wówczas nosząca nazwę Zakłady Metalurgiczne i Produkcji Pojazdów Imre Kovácsa (Uhri Imre Kovács- és Kocsigyártó Üzeme), produkowała przede wszystkim tabor kolejowy. Od 1913 firma skupiła się na produkcji aut, co pozwoliło jej osiągnąć duże zyski w okresie I wojny światowej. Również w okresie powojennym, produkując na potrzeby cywilne, fabryka prężnie się rozwijała, ale kryzys gospodarczy przełomu lat 20. i 30. XX. wieku doprowadził firmę do bankructwa. Produkcję wznowiono w drugiej połowie lat trzydziestych. Po II wojnie światowej, w 1949, dotychczasowego producenta samochodów połączono z firmą Ikarus. Po połączeniu firm nowopowstały twór skupił się na wytwarzaniu autobusów, którą to działalność kontynuuje po dziś dzień, będąc obecnie własnością kapitału zagranicznego.

 

Magyar Államvasutak (Węgierskie Koleje Państwowe)

To narodowy przewoźnik kolejowy, powstały w 1869 roku, po podpisaniu kompromisu austro-węgierskiego i powstaniu Austro-Węgier. Wcześniej, od lat pięćdziesiątych XIX. wieku koleje na terenie Węgier należały bądź do rządu austriackiego, bądź do austriackich firm, zostały bowiem odebrane właścicielom po upadku rewolucji 1848 roku. Warto dodać, że pierwsze kolejowe połączenie na Węgrzech uruchomiono w 1846 roku między Pesztem a nieodległą miejscowością Vác.

Do jesieni 1918 roku i rozpadu Austro-Węgier węgierska sieć trakcyjna liczyła blisko 22 000 kilometrów. W efekcie postanowień traktatu z Trianon sieć ta skurczyła się do około 8 000 kilometrów. Poza granicami Węgier znalazło się także wiele pięknych dworców, stanowiących cenne zabytki. Dodać należy, że wiele spośród najcenniejszych pod względem architektonicznych dworców na terenie Korony św. Stefana (Zalitawii – a więc Węgier przed rozpadem Austro-Węgier) zaprojektował lub przebudował architekt Ferenc Pfaff (np. w Bratysławie, Zagrzebiu, Osijeku, Rijece czy Klużu).

Obecnie sieć trakcyjna węgierskich kolei liczy ponad 7600 kilometrów. Właścicielem Magyar Államvasutak jest w stu procentach państwo.

Najważniejszym węzłem kolejowym na Węgrzech jest Budapeszt (znajdują się tam cztery dworce, w tym dwa najważniejsze – Keleti, czyli Wschodni oraz Nyugati, tj. Zachodni).

 

Magyar Posta (Poczta Węgierska)

To narodowy operator pocztowy. Firma działa od 1867, czyli od podpisania tzw. kompromisu austro-węgierskiego i powstania dualistycznej monarchii – Austro-Węgier.

 

Malév

Malév to powstały w 1946 roku węgierski narodowy przewoźnik lotniczy. Wprawdzie na terenie Węgier pierwsze linie lotnicze istniały już w okresie międzywojnia, to II wojna światowa przerwała ich działanie. Tymczasem po jej zakończeniu, w 1946 roku powołano do życia Węgiersko-sowiecką Spółkę Cywilnego Transportu Lotniczego (Magyar-Szovjet Légiforgalmi Rt,) która w listopadzie 1956, po wykupieniu przez państwo węgierskie całości przedsiębiorstwa, przekształciła się w Malév. Do 2007 roku linie były państwowe. Wówczas to sprzedano je spółce z udziałem kapitału rosyjskiego, ale w lutym 2010 zostały ponownie upaństwowione. Obecnie państwo posiada 95 % udziałów linii Malév. Linie dysponują samolotami Boeing 737, Bombardier Dash 8 i Su Superjet 100. Charakterystycznymi elementami malowania samolotów linii Malev jest zielony pas w tylnej części białego kadłuba i granatowy ogon z trzema pasami w kolorach węgierskiej flagi.

 

MAVAG (Magyar Királyi Államvasutak Gépgyára, Fabryka Maszyn Węgierskich Królewskich Kolei Państwowych)

Firma została powołana do życia w 1873 roku. Jej zadaniem była produkcja taboru kolejowego i maszyn dla rozrastających się w szybkim tempie Węgierskich Królewskich Kolei Państwowych. Po II wojnie światowej z nazwy firmy usunięto przymiotnik „królewskich”. MAVAG została znacjonalizowana i połączona z przedsiębiorstwem Ganz, również produkującym tabor kolejowy i maszyny,

 

MOL (Magyar Olaj és Gázipari; Węgierska Ropa i Gaz)

MOL to powstałe w 1991 roku z fuzji kilku dotychczas państwowych przedsiębiorstw węgierskie przedsiębiorstwo przetwórstwa ropy naftowej i gazu ziemnego. Jest to, obok polskiego Orlenu, jedna z najważniejszych na tym rynku firm w Europie Środkowej. MOL posiada m.in. ponad 98 % udziałów w największym słowackim przedsiębiorstwie sektora przetwórstwa ropy, Slovnaft, prowadzi także bliską współpracę z czeskim gigantem produkcji elektryczności,  ČEZ (České Energetické Závody). MOL uczestniczy także w projekcie budowy gazociągu Nabucco, przez który ma do Europy być dostarczany azerski gaz.

 

Orion

Założona w 1913 roku firma Orion początkowo specjalizowała się w produkcji żarówek. W latach dwudziestych firma rozpoczęła wytwarzanie radioodbiorników, zaś po II wojnie światowej była jednym z największych w bloku socjalistycznym producentów telewizorów i wyposażenia telekomunikacyjnego. Ponadto Orion produkował i produkuje wyposażenie AGD. To jedna z najbardziej rozpoznawalnych węgierskich marek.

 

Pick

Pick to jedna z najsłynniejszych węgierskich marek na rynku spożywczym. Ta założona w 1869 roku w Segedynie (Szeged, południowe Węgry) firma produkuje przede wszystkim znane na całym świecie salami. Założył ją żydowski emigrant z Włoch, Marc Pick, a rozwinął i ugruntował jej miejsce na rynku jego syn, Jenő, który prowadził firmę do jej nacjonalizacji w 1948 roku. Pick przeszedł reprywatyzację w 1991 roku, w 1992 roku wszedł na giełdę, a kilka lat później przejął swego najgroźniejszego konkurenta, firmę Herz. Obecnie jest to jedna z najbardziej rozpoznawalnych węgierskich marek i jedna z największych węgierskich firm. Pick należy do Hungaricum Club, powołanego do życia w 2000 roku związku przedsiębiorstw o najdłuższej tradycji i najbardziej rozpoznawalnych wśród węgierskim firm, celem popularyzacji węgierskiego dziedzictwa i węgierskich marek.

 

Raba

Ta założona w 1896 roku w położonym w północno-zachodnich Węgrzech mieście Győr pod nazwą Magyar Waggon- és Gépgyár Részvénytársaság (Wagony kolejowe i maszyny węgierskie) firma produkowała i produkuje nadal głównie wagony kolejowe, samochody ciężarowe, pojazdy wojskowe, części samochodowe oraz maszyny. Po wojnie firmę, której budapeszteńskie fabryki zostały zniszczone podczas oblężenia miasta przez wojska sowieckie i rumuńskie na przełomie 1944 i 1945 roku, została znacjonalizowana. Reprywatyzacja tej jednej z największych węgierskich firm nastąpiła w 1996 roku. Obecnie Raba współpracuje m.in. z rosyjskim producentem samochodów ciężarowych, Kamaz.

 

Tokaj

To wprawdzie nie marka, a rodzaj wina (i nazwa regionu winnego w północno-wschodnich Węgrzech), i to wina nie byle jakiego. Wszak to o białym, słodkim winie tokajskim podarowanym mu przez Franciszka Rakoczego, Ludwik XIV., król Francji, miał powiedzieć, że jest to „wino królów, król win” („Vinum Regum, Rex Vinorum”). Nazwy tokaj używać mogą jedynie producenci wina z regionu winnego Tokaj na Węgrzech oraz z noszącego tę samą nazwę regionu winnego w południowej Słowacji. Prawdziwy tokaj przygotowywany być musi z winogron odpowiednich odmian, spośród których najpopularniejsze to Furmint i Hárslevelű, aczkolwiek można także stosować odmiany Sárgamuskotály (fr. muscat blanc), Zéta, Kövérszőlő oraz Kabar. Część winogron używanych do produkcji słodkich win tokajskch to tzw. cibeba, czyli bardzo mocno wysuszone winogrona dotknięte szlachetną pleśnią Botrytis cinerea. Użycie ich do produkcji wina i zmieszanie uzyskanego z nich moszczu z winem uzyskanym z winogron „zdrowych” nadaje słodkim tokajom niepowtarzalny smak. Obok win słodkich tokaje mogą być również półsłodkie, półwytrawne i wytrawne. Zawsze są to wina białe.

Z powstaniem słodkich win tokajskich wiąże się następująca legenda. Otóż w połowie XIII. wieku Węgry (Polskę zresztą także) nawiedził najazd tatarski. Mieszkańcy wsi schronili się więc w miastach i warowniach, podczas gdy Tatarzy plądrowali kraj. Gdy najeźdźcy się wycofali, zrezygnowani wieśniacy, spośród których wielu trudniło się uprawą winorośli, wrócili do swych domostw z przekonaniem, że zbiory z tego roku należało spisać na straty. Mimo to zebrali dotknięte pleśnią i zmarznięte winogrona i wytworzyli z nich wino, spodziewając się podłego trunku. Tymczasem powstało doskonałe, bardzo słodkie wino deserowe. Od tego czasu zawsze już zostawiano na krzakach część winogron do później jesieni, tak by zdążyły pokryć się pleśnią i przemarznąć. I w ten sposób miało powstać najsłodsze z tokajskich win, aszú.

 

Törley

To najsłynniejszy węgierski producent win musujących. Firmę założył w 1882 roku József Törley, przedsiębiorca, który podczas studiów w Austrii poznał Theophilusa Roederera, właściciela słynnych winnic w Szampanii i spadkobiercy czcigodnej rodziny producentów szampana, którzy rozpoczęli jego produkcję w ostatniej ćwierci XVIII. wieku w stolicy Szampanii, Reims. Roederer zaprosił Törleya do Reims, gdzie ten zgłębił tajniki produkcji wina z bąbelkami i założył własną firmę je produkującą. W 1882 postanowił jednak przenieść się do ojczyzny i w tym roku założył swą firmę w podbudapeszteńskej miejscowości Budafok, stwierdziwszy, że tamtejsze gleby do złudzenia przypominają pod względem składu i właściwości żyzne ziemie Szampanii. Törley stworzył w Budafok sieć piwnic, by tam, w odpowiednich warunkach, dojrzewały jego wina, które produkowane były pod okiem zaproszonego przez niego z Francji winiarza. József Törley dbał o jak najściślejsze przestrzeganie wszelkich zasad sztuki winiarskiej, co przyczyniło się do doskonałej jakości jego wyrobów. Docenili ją członkowie domu panującego, gdyż po Wystawie Światowej w Budapeszcie w 1896 roku Törley został wyłącznym dostawcą dworu cesarskiego w Wiedniu. Nie spoczął jednak na laurach i starał się jak najbardziej rozreklamować swoje wyroby. Był też jednym z pierwszych węgierskich przedsiębiorców, którzy używali ciężarówek do dystrybucji swojej produkcji. József Törley był zresztą jednym z założycieli Węgierskiego Królewskiego Automobilklubu.

Po bezdzietnej śmierci Törleya w 1907 roku firmę przejęli jego bracia i ich spadkobiercy. Aż do 1944 roku firma prosperowała, będąc jednym z najbardziej rozpoznawalnych producentów wina musującego spoza Francji. Jednakże wraz wybuchem II wojny światowej firma zaczęła tracić klientów, a w 1944 główny budynek wytwórni został zniszczony przez pocisk. W 1950 firmę znacjonalizowano i aż do reprywatyzacji na początku lat 90. XX. wieku produkowała ona właściwie jedynie na rynek krajowy. Reprywatyzacja Törleya pozwoliła na ponowne ożywienie produkcji i polepszenie jakości produkowanych trunków, które dziś nabyć można nie tylko na Węgrzech i które, również poza granicami kraju swego pochodzenia, cieszą się uznaniem konsumentów.

 

Unicum

Unicum to najsłynniejszy węgierski likier, który porównać można do czeskiej Beherovki. Wymyślony został w 1790 roku przez Józsefa Zwacka, fizyka na dworze cesarza, Józefa II. Cesarz, jeśli wierzyć legendzie, spróbowawszy trunku miał wykrzyknąć „Das ist ein Unikum !” (niem. „To wyjątkowe !”) i stąd wzięła się jego nazwa. I to właśnie József Zwack był założycielem noszącej jego nazwisko wytwórni alkoholi, w której powstawał likier Unicum, a którą rozbudował jego syn, Lajos. Dzięki handlowym umiejętnościom Zwacków Unicum oraz inne ich wyroby, w tym niemal równie słynna, przynajmniej na Węgrzech, barack pálinka, destylat z brzoskwiń z okolic miasta Kecksemét, stolicy węgierskiego sadownictwa i warzywnictwa, zyskały trwałą, solidną pozycję na rynku krajowym i zagranicznym, także po upadku c.k. monarchii jesienią 1918 roku. Produkcję zwackowskich spirytualiów zastopowała II wojna światowa, gdyż w 1944 budapeszteńska fabryka została zniszczona przez pociski. Po wojnie Zwackowie odbudowali fabrykę, ale w 1948 została im ona odebrana i znacjonalizowana. Rodzina wyemigrowała więc do Stanów Zjednoczonych, zabierając ze sobą receptury produkowanych przez siebie trunków, i tam wytoczyła państwu węgierskiemu proces, w którym domagała się odebrania mu prawa do używania nazwy Unicum. Proces wygrała, aczkolwiek produkująca Unicum wytwórnia nie przerwała produkcji. W 1970 ostatni z żyjących przedwojennych właścicieli firmy, Peter Zwack, powrócił do Europy, początkowo do Włoch, a w 1987 na Węgry i wszedł z państwem w spółkę, a w 1991, wraz ze wspólnikiem, wykupił całość udziałów w firmie. Następnie Peter Zwack został mianowany ambasadorem Węgier w Stanach Zjednoczonych i został posłem do parlamentu.

Firma Zwack należy do Hungaricum Club, powołanego do życia w 2000 roku związku przedsiębiorstw o najdłuższej tradycji i najbardziej rozpoznawalnych wśród węgierskim firm, celem popularyzacji węgierskiego dziedzictwa i węgierskich marek.

 

WizzAir (Wizz Air Hungary Légiközlekedési Kft)

Wizz Air to węgierskie tanie linie lotnicze, posiadające jedną z najbardziej rozwiniętych sieci połączeń w Europie Środkowej i Wschodniej. Założone w 2003 roku linie mają swą siedzibę w Budapeszcie. Poza oddziałem węgierskim, Wizz Air ma także oddziały ukraiński, rumuński i bułgarski, aczkolwiek najwięcej lotów charakterystyczne, różowo-białe airbusy Wizz Air wykonują z katowickiego lotniska Pyrzowice. W Polsce samoloty tych linii startują także z lotniska Ławica pod Poznaniem, z Portu Lotniczego Gdańsk im. Lecha Wałęsy, z Portu Lotniczego Wrocław im. Mikołaja Kopernika oraz z warszawskiego Okęcia.

 

Videoton

Ta założona w 1938 roku w Székesfehérvár firma to lokalny, środkowoeuropejski potentat rynku elektronicznego. Początkowo Videoton produkował głównie radioodbiorniki i telewizory, obecnie jego oferta została znacznie rozszerzona, między innymi o wyposażenie z zakresu informatyki. Videoton to jeden z większych pracodawców na Węgrzech, gdzie posiada dziesięć zakładów produkcyjnych.

 

Zsolnay

Zsolnay to jedna z najsłynniejszych węgierskich marek. Założona w 1853 w Peczu przez Miklosa Zsolnaya i jego starszego syna Ignaca firma początkowo specjalizowała się w produkcji elementów dekoracyjnych z terakoty i glinianych naczyń. Za sprawą młodszego syna Miklosa Zsolnaya, Vilmosa, rodzinna firma stała się jedną z najważniejszych wytwórni porcelany, terakoty i kafli w całych Austro-Węgrzech. Vilmos Zsolnay unowocześnił procesy produkcyjne, zatrudnił wykwalifikowanych robotników, a także zlecał pracę nakładczą chałupnikom z okolic Peczu, wreszcie utorował sobie drogę na rynki Budapesztu i Wiednia. Zadbał także o przyszłość firmy, angażując w jej rozwój swoje dzieci, córki Terez i Julię, utalentowane artystki (to za ich sprawą w latach 70. i 80. XIX. wieku większość zsolnayowskiej porcelany zdobiły cieszące szczególnym uznaniem klientów motywy inspirowane węgierską sztuką ludową i zdobnictwem perskim) oraz syna Miklosa, a także mężów swych córek oraz zakładając przyzakładową szkołę dla robotników. Co więcej, wytwórnia Zsolnay nawiązała współpracę z najwybitniejszymi artystami c.k. monarchii ostatniej tercji XIX. wieku, np. z architektami Otto Wagnerem, Imre Steindlem, Maxem Fabianim czy Ödönem Lechnerem. To pozwoliło zsolnayowskim wyrobom, zwłaszcza porcelanie i kafelkom, zdobyć wiele prestiżowych nagród na wystawach i konkursach tego typu produktów, m.in. na wystawie w Paryżu w 1878 roku, na której produkty Zsolnay otrzymały Grand Prix, a Vilmos Zsolnay uhonorowany został orderem Legii Honorowej od władz III Republiki. W 1885 roku Zsolnay odniósł równie wielki sukces na wystawie w Budapeszcie i otworzył swój pierwszy sklep w stolicy. Na ten okres przypada też duża ilość zamówień państwowych, gdyż wyrobami Zsolnaya ozdobiono m.in. Kościół Macieja na wzgórzu zamkowym w Budzie, ratusz w Kecskemét czy gmach Parlamentu w Budapeszcie. Po śmierci Vilomosa Zsolnaya (1900) zarząd nad firmą przejął jego syn Miklos, który wprowadził rodzinne przedsiębiorstwo w dwudziesty wiek. Idąc z duchem czasu, nowy szef czuwał nad unowocześnieniem produkcji i aktualizacją wzornictwa. Zsolnay produkował więc wyroby w stylach secesji (art-nouveau) i wczesnego art-déco, utrzymując pozycję lidera w Austro-Węgrzech i umacniając się na rynku międzynarodowym, między innymi dzięki unikatowemu sposobowi barwienia wyrobów eozyną, opracowanym przez siebie. Jednakże po rozpadzie Austro-Węgier, w wyniku I wojny światowej (podczas której firma z Peczu produkowała głównie izolatory ceramiczne) Zsolnay utracił wiele zagranicznych zamówień i musiał dostosować się do wymagań rodzimego, węgierskiego rynku (Pecz pozostał w granicach Węgier). Obok swych sztandarowych dotychczas produktów, jak porcelana i kafle, firma zaczęła na większą niż dotychczas skalę produkować mniej wysmakowane, a bardziej praktyczne naczynia kuchenne, gdyż import z Czechosłowacji i Niemiec zmalał z racji kryzysów, jakie dotknęły te kraje po wojnie (Czechy i Słowacja uniezależniły się od c.k. monarchii i utworzyły nowy organizm państwowy – Czechosłowację). Najgorsze miało dopiero nadejść wraz z drugą wojną światową, załamaniem popytu i nacjonalizacją, która nastąpiła w roku 1948. W 1963 nazwa fabryki została zmieniona Państwową Fabrykę Porcelany i Ceramiki Przemysłowej w Peczu, ale w 1974, po ugodzie władz ze spadkobiercami rodziny Zsolnayów, nazwisko założyciela firmy ponownie znalazło się w nazwie firmy, która po okresie nienajlepszych wyników zaczęła w latach 80. XX. wieku zyskiwać coraz więcej klientów z zagranicy. Firma została zreprywatyzowana w 1995 roku, a w 1999 rozdzieliła się na trzy współpracujące ze sobą przedsiębiorstwa. Dziś jest nadal jedną z najbardziej znanych węgierskich marek, a w Peczu, obok zakładów Zsolnaya, działa także muzeum firmy.

 

Źródło: Wikipedia / strony internetowe opisanych firm i marek

Zdjęcie na dziś

Pomnik ofiar Holokaustu na Węgrzech w kształcie wierzby płaczącej, znajdujący się na dziedzińcu Wielkiej Synagogi w Budapeszcie; źródło: wyszehrad.com
Pomnik ofiar Holokaustu na Węgrzech w kształcie wierzby płaczącej, znajdujący się na dziedzińcu Wielkiej Synagogi w Budapeszcie; źródło: wyszehrad.com

Czy wiesz, że...

  • jeden z najsłynniejszych w historii fałszerzy obrazów, Elmyr de Hory (właśc. Elmér Hoffmann, 1905-1974) pochodził z Węgier?

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...