Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Węgry, przyroda - Rasy zwierząt

WĘGRY – RASY ZWIERZĄT

Zanim osiedlili się w Kotlinie Panońskiej, Madziarzy byli koczowniczym plemieniem, utrzymującym się m.in. dzięki polowaniom i pasterstwu. W wiekach późniejszych natomiast przyszło Węgrom wielokrotnie toczyć wojny z Turkami i Habsburgami. Ponadto  polowania należały do ulubionych rozrywek licznej węgierskiej szlachty. Nie dziwi więc, że wśród rodzimych węgierskich raz zwierząt dominują konie i psy. Nie są to jedynak jedyne zwierzęta wyhodowane przez Madziarów.

PSY

Chart węgierski (Magyar agár)

To bardzo stara rasa psa, popularna szczególnie na Węgrzech. Jej dzieje są prawdopodobnie równie długie, jak dzieje Madziarów, którzy mieli ich używać do polowań w trakcie ich kilkuwiekowej wędrówki ze stepów rozciągających się na północ od Morza Kaspijskiego ku Kotlinie Panońskiej, gdzie dotarli na przełomie IX. i X. wieku. Dzieje charta węgierskiego mają już więc ponad tysiąc lat. Obecnie jest to pies do towarzystwa, a także często używany w wyścigach psów (w XIX. wieku, aby polepszyć szybkość chartów węgierskich, krzyżowano je z innymi przedstawicielami chartów, np. greyhoundami). Rasa została uznana przez Międzynarodową Federację Kynologiczną w 1971 roku. Jest to stosunkowo duży, ale jak na charta przystało lekki pies (około 65 cm w kłębie, masa ciała około 23-26 kg) o wysmukłym ciele i krótkiej sierści, występującej w wielu barwnych zestawieniach.

Gończy węgierski/siedmiogrodzki (Erdélyi kopó)

To pochodząca z Siedmiogrodu rasa psów myśliwskich, występująca prawie wyłącznie na Węgrzech i we wschodniej Rumunii. Gończy węgierski jest czarny z podpalanymi łapami, brzuchem, klatką piersiową i kufą. Mierzy około 60 cm w kłębie i waży około 25 kg. Jest to pies typowo myśliwski.

Komondor

Komondor to duży pies pasterski o charakterystycznej sznurkowatej, przypominającej dredy, sierści. Prawdopodobnie przybył do Europy w wiekach XII. i XIII. z Kumanami, ludem tureckiego pochodzenia, który osiedlił się we wschodnich Węgrzech i który, na mocy umowy z królami węgierskimi, strzegł wschodnich rubieży Korony św. Stefana. Według innej teorii komondory przybyły do Europy razem z Madziarami, którzy przywędrowali do Kotliny Panońskiej z Azji zachodniej na przełomie IX. i X. wieku. W wiekach minionych był to pies pasterski i stróżujący. Obecnie jest przede wszystkim psem do towarzystwa. To jedna z popularniejszych na Węgrzech ras, postrzegana, tak jak puli, kuwasz czy chart węgierski, za część dziedzictwa narodu węgierskiego. Komondor mierzy około 70 cm w kłębie i waży około 50 kilogramów. Jego sierść zawsze jest biała.

Kuvasz

Kuvasz to duży pies pasterski, podobny do owczarka podhalańskiego czy czuwacza słowackiego, z którymi najprawdopodobniej jest blisko spokrewniony. Wszystko wskazuje na to, że kuwasz towarzyszył Madziarom już w ich trwającej kilkaset lat wędrówce ze stepów Azji południowo-zachodniej do Kotliny Panońskiej, zakończonej na przełomie IX. i X. wieku. Pies ten służył Węgrom, prowadzącym wówczas wędrowny tryb życia, do pilnowania i ochrony trzód, które pędzili ze sobą przez bezkresne stepy Azji i Europy południowo-wschodniej. W późniejszych wiekach kuwasze cieszyły się dużą popularnością wśród węgierskich elit. Miał je podobno na swym dworze król Maciej Korwin. Z czasem kuwasz stał się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów węgierskiego krajobrazu, a w latach międzywojennych zapanowała wręcz moda na ich posiadanie. Druga wojna światowa, a szczególnie jej schyłek, gdy na terenie Węgier toczyły się ciężkie walki, odbił się bardzo negatywnie na ich populacji, bowiem zarówno Niemcy, jak i Sowieci często zabijali te psy, które wiernie broniły swoich właścicieli i ich dobytku. Wskazuje na to nazwa tej rasy, pochodząca najprawdopodobniej z języka tureckiego, w którym słowo „kuvasz” ma oznaczać wojownika. Kuvasz to stosunkowo duży, ciężki, mocno zbudowany pies (około 40-50 kg masy, około 50-60 cm w kłębie) o białej, dość długiej, puszystej sierści.

Mudi

To rasa powstała najprawdopodobniej na przełomie XIX. i XX. wieku, na skutek krzyżowania innych owczarków, do tej bowiem grupy psów należy mudi. To stosunkowo niewielki (35 cm w kłębie, ok 10 kg masy) pies, który używany był głównie do strzeżenia stad oraz wyłapywania gryzoni. Być może spokrewniony jest z wyglądającym podobnie i pierwotnie przeznaczonym do podobnych zadań owczarkiem chorwackim. Obecnie jest to przede wszystkim pies do towarzystwa, czasami używany także w dogoterapi oraz przez odpowiednie służby wykrywania przemytu nielegalnych substancji. Często bierze udział w konkursach psiej sprawności (agility). Średniej długości sierść psów tej rasy jest lekko kędzierzawa. Może mieć kolory czarny (najczęściej spotykany), kremowy, biały lub szary.

Puli

To niewielki pies pasterski o charakterystycznej, sznurkowatej, przypominającej dredy sierści. Dzieje tej rasy są równie długie, jak dzieje Madziarów, z którymi przywędrowała do Europy podczas ich wędrówki ze stepów Azji południowo-zachodniej, zakończonej po kilku setkach lat przybyciem do Kotliny Panońskiej na przełomie IX. i X. wieku. Puli przebył więc podobną drogę jak jego większy kuzyn, komondor oraz jak inne węgierskie rasy, kuwasz i chart węgierski, które także przybyły z Madziarami do Europy z Azji. Puli ma około 40-45 cm w kłębie i waży około 15 kilogramów. Jego sierść może być biała, szara, kremowa lub czarna. Mimo swego frapującego wyglądu, jest to bardzo zwinny i szybki pies, który doskonale służył Madziarom do ochrony ich trzód, które pędzili ze sobą z Azji do Europy. Obecnie jest to przede wszystkim pies do towarzystwa, czasami wykorzystywany także jako pies stróżujący.

Pumi

To rasa pasterskich psów należących do terierów, z których się wywodzi. Powstała na terenie Węgier na skutek krzyżówek między psami miejscowymi, a sprowadzanymi z Francji, Austrii i Niemiec terierami, używanymi jako psy pasterskie. Pumi używany był przede wszystkim do wypasu owiec, ale także bydła. Obecnie jest to głównie pies do towarzystwa. Czasami występuje również w konkursach psiej zręczności (tzw. agility). Rasa ta została uznana przez Międzynarodową Federację Kynologiczną w latach 60. XX. wieku. Popularna przede wszystkim na Węgrzech. Pumi ma około 45 cm w kłębie, waży 10-12 kg. Ma średniej długości, kędzierzawą sierść, która może występować w kolorach białym, szarym i kremowym oraz czarnym

Wyżeł węgierski krótkowłosy (Magyar vizsla)

Psy, które mogą być uważane za przodków wyżła węgierskiego, najprawdopodobniej, jak wiele innych węgierskich ras zwierząt, towarzyszyły Madziarom w ich wędrówce z Azji południowo-zachodniej do Kotliny Panońskiej, zakończonej na przełomie IX. i X. wieku. Były to psy myśliwskie, należały przede wszystkim do przedstawicieli elit władzy. Taki stan rzeczy trwał w wiekach następnych, a wyżły węgierskie były jednymi z najchętniej używanych przez węgierskie ziemiaństwo psów myśliwskich. Mimo konkurencji wyżłów niemieckich (którymi wzbogacano populację wyżłów węgierskich) i pointerów, szczególnie groźnej dla tej rodzimej rasy w wiekach XVIII. i XIX. z racji postępującej germanizacji madziarskich elit, węgierski wyżeł krótkowłosy utrzymał się na Węgrzech po dziś dzień. Pies ten, podobnie jak blisko spokrewniony z nim węgierski wyżeł szorstkowłosy, popularny jest także w innych krajach należących onegdaj do Korony św. Stefana (Słowacja, Rumunia, Chorwacja). Mierzy w kłębie około 55 cm, a waży około 30 kg. Charakteryzuje się, jak przystało na psa myśliwskiego, dużą wytrzymałością na wysiłek, chłód i wilgoć oraz doskonałym wzrokiem i węchem.

  

KONIE

Gidrán

To rasa koni powstałych w II połowie XIX. wieku w wyniku krzyżówki ogiera czystej krwi arabskiej Gidrana i sprowadzonej z Hiszpanii klaczy. Ich syn, Gidran II, dał początek rasie Gidran, kryjąc hodowane na Węgrzech klacze krwi angielskiej. W okresie późniejszym konie rasy Gidran nadal krzyżowano z folblutami oraz z końmi sprowadzanymi z innych krajów Europy. Obecnie Gidrany są używane jako konie rekreacyjne oraz sportowe (skoki przez przeszkody), ale z racji tego, że nie prezentują takich właściwości jak araby, folbluty czy konie shagya, osiągają gorsze wyniki i cieszą się mniejszą popularnością. Najczęściej są maści kasztanowatej.

Furioso

Furioso to rasa koni wyhodowanych w założonej przez Józefa II w 1784 roku stadninie Mezöhegyes w południowo-wschodnich Węgrzech w połowie XIX. wieku. Konie tej rasy pochodzą od ogiera Furioso, konia pełnej krwi angielskiej, sprowadzonego na Węgry w 1836 roku. Kryto nim we wspomnianej stadninie klacze półkrwi angielskiej i półkrwi arabskiej. Później, w 1856, do Mezöhegyes pozyskano innego folbluta, North Star, którym również kryto miejscowe klacze. Początkowo nie łączono obu linii, miały one bowiem różne charakterystyki. Potomkowie Furioso były świetnymi końmi wierzchowymi, cenionymi przez węgierską i austriacką kawalerię, natomiast konie po North Starze wyróżniały się jako okazałe konie zaprzęgowe. Pod koniec XIX. wieku zaczęto jednak łączyć obie linie. Dziś konie Furioso, podobnie jak konie Shagya, uważane są za narodową rasę węgierską i bardzo cenione przez węgierskich hodowców. Są one często używane do uszlachetniania rodzimych ras przez hodowców z innych krajów Europy Środkowej oraz z Europy Wschodniej. Konie Furioso są używane zarówno jako konie sportowe, jak i rekreacyjne. Występują we wszystkich kolorach.

Kisber Felver (Kisbéri félvér)

To wyhodowana w II połowie XIX. w stadninie w Kisber (na północ od Budapesztu) wieku węgierska rasa koni wyścigowych, powstała w wyniku krzyżówek koni pełnej krwi angielskiej z końmi czystej krwi arabskiej, końmi Furioso czy końmi rasy Selle français, popularnej francuskiej rasy koni wyścigowych. Dzięki tym działaniom konie rasy Kisber Fever zachowały atletyczną budowę i wielką szybkość, charakterystyczną dla folblutów, będąc przy tym wytrzymałe i lżejsze, jak np. araby czy konie rasy Selle français. Dzięki temu doskonale nadają się do gonitw płaskich i przeszkodowych. Koniem tej rasy była słynna Kincsem, która zasłużyła na osobną wzmiankę (patrz niżej).

Murakoz (Murakosi)

To rasa zimnokrwistych, stosunkowo lekkich, acz silnych i wytrzymałych koni, wyhodowanych na początku XX. wieku na terenach położonych nad rzeką Mura w południowych Węgrzech. Rasa powstała poprzez krzyżowanie lokalnych klaczy, mających w sobie krew arabską, ze sprowadzanymi z Francji i Belgii końmi ardeńskimi i perszeronami, muskularnymi, potężnymi końmi pociągowymi.  Ich przeznaczeniem była praca na roli. W dwudziestoleciu międzywojennym były popularne w całych Węgrzech, ale wojna znacznie przetrzebiła ich populację, którą odbudowano po wojnie sprowadzając kolejne zimnokrwiste konie z Europy Zachodniej. Konie Murakoz są najczęściej kasztanowate, aczkolwiek zdarzają się osobniki kare, gniade czy siwe.

Nónius

Nonius to rasa koni wyhodowana w cesarskiej stadninie w Mezöhegyes, w południowo-wschodnich Węgrzech (dziś na pograniczu węgiersko-rumuńskim), którą założył cesarz Józef II w latach 80. XVIII. wieku. Nazwa rasy pochodzi od imienia ogiera, którego potomstwo stanowiło pierwsze pokolenie w historii tej rasy, Noniusa, zdobytego na wojskach napoleońskich i sprowadzonego na Węgry w 1816 roku. Nonius należał do rasy koni anglo-normandzkich, silnych, mocno zbudowanych koni gorącokrwistych. W Mezöhegyes kryto nim klacze będące wynikiem krzyżowań między sprowadzanymi z Włoch i Hiszpanii ogierami, a klaczami czystej krwi arabskiej bądź arabskiej półkrwi, które zostały na Węgrzech po Turkach. W efekcie osiągnięto dość masywne, silne, wytrzymałe konie, cenione przez kawalerzystów.

Po upadku c.k. monarchii i znacznym zmniejszeniu armii węgierskiej, wiele koni Nonius trafiło na wieś, gdzie doskonale sprawdzały się przy pracach polowych. Dzięki temu część z nich przetrwała też rządy komunistów, którzy gdy doszli do władzy po II wojnie światowej, bynajmniej nie wspierali hodowli koni rasowych, co miało być zajęciem typowym dla arystokracji. Po upadku komunizmu hodowla koni rasy Nonius ponownie zaczęła się rozwijać i dziś są jedną z ulubionych przez węgierskich miłośników hippiki ras koni.

Noniusy, które najczęściej są czarne, gniade lub kasztanowate, są dziś używane jako konie rekreacyjne, w agroturystyce, a także w sporcie (zawody w powożeniu). Niezbyt jednak, z racji masywnej budowy i przeciętnej szybkości oraz skoczności, nadają się do skoków przez przeszkody lub gonitw.

Shagya (Shagya-arab)

To rasa koni, pochodna od koni pełnej krwi arabskiej, wyhodowana na Węgrzech na przełomie XVIII. i XIX. wieku. Rasa Shagya została wyhodowana w znajdującej się w miejscowości Bábolna (na północ od Budapesztu) cesarskiej stadninie koni i przeznaczona dla austriackiej kawalerii, zwłaszcza dla ciężkiej jazdy - huzarów. Cesarz Józef II został namówiony do rozpoczęcia hodowli nowej rasy koni kawaleryjskich, posiadających wytrzymałość koni arabskich, ale spokojniejszych, bardziej przewidywalnych niż one, przez Józsefa Cskenonicsa, oficera kawalerii i zootechnika, bardzo zasłużonego dla hodowli koni na Węgrzech, gdyż to także za jego sprawą wyhodowaną inną węgierską rasę, Nonius.

Tym samym w 1789 roku cesarz Józef II nakazał rozpoczęcie działalności hodowli w Bábolna, zaś Csenkonics zajął się wynajdywaniem odpowiednich koni. W związku z tym do cesarskiej stadniny trafiły najlepsze klacze z całego kraju, przedstawicielki zarówno rodzimych ras węgierskich, klacze półkrwi, klacze rasy lipicańskiej, jaki i klacze pełnej krwi angielskiej i czystej krwi arabskiej. Były one kryte jedynie ogierami czystej krwi arabskiej, spośród których część sprowadzono z Bliskiego Wschodu, część zdobyto na wojskach Napoleona, a część pozyskano od hodowców krajowych. Od imienia jednego z nich, sprowadzonego z terenów Syrii Shagyi, którego krew płynie w żyłach wszystkich dziś żyjących koni tej rasy, pochodzi jej nazwa. Dzięki tym działaniom przez cały XIX. wiek stadnina w Bábolna cieszyła się ogromnym prestiżem, a pochodzące z niej konie były ulubionymi wierzchowcami i końmi zaprzęgowymi domu panującego, który korzystał z nich w szczególnych okazjach. Konie Shagya były też bardzo cenione przez węgierskich kawalerzystów. Co więcej, do ich miłośników należało wielu zagranicznych koneserów koni. W najbardziej korzystnym dla rasy okresie, w II połowie XIX. i na początku XX. wieku, konie Shagya były także hodowane w stadninie w Radóc (dziś położone na terenie Rumunii Rădăuţi na pograniczu rumuńsko-ukraińskim).

Pierwsza wojna światowa zachwiała działalnością obu stadnin, ale do całkowitej zapaści doszło po dojściu do władzy komunistów po II wojnie światowej. Stadninę w Bábolna zaniedbywano, przypominała bowiem czasy c.k. monarchii, konie zaś zostały rozkradzione i rozprzedane, między innymi na mięso. Więcej szczęścia miała stadnina w Radóc, bowiem Nicolae Ceausescu lubił konie i zadbał o to, by stadnina mogła funkcjonować. Stadnina w Bábolna odżyła dopiero po upadku komunizmu. Dzięki działalności obu stadnin zajmujących się hodowlą koni Shagya udało się odbudować ich populację. Dziś jest to jedna z najbardziej cenionych ras koni, a przez węgierskich hodowców uważana jest niemalże za skarb narodowy.

Konie Shagya posiadają wszelkie cechy koni rasy arabskiej, są wytrzymałe i stosunkowo szybkie, mają harmonijne, piękne proporcje, wysklepiony nos, elegancką linię grzbietu, wysoko osadzony ogon. Są jednak nieco bardziej masywne, w związku z czym przypominają anglo-araby. Najczęściej występującą wśród nich maścią jest maść siwa, aczkolwiek zdarzają się osobniki gniade i kasztanowate.

Węgierski koń sportowy/Węgierski koń gorącokrwisty (Magyar Fejsze)

To rasa powstała w wyniku krzyżowania ras węgierskich, np. Furioso, Kisber Felver czy Gidran z końmi zagranicznymi, np. końmi rasy hanowerskiej czy holenderskimi końmi gorącokrwistymi. Dzięki takiej mieszance genów węgierski koń gorącokrwisty posiada cechy koni arabskich, koni angielskich i gorącokrwistych koni niemieckich, co czyni zeń bardzo wszechstronnego wierzchowca, używanego tak do wyścigów płaskich, jak i przeszkodowych, a także do skoków przez przeszkody. Jest to także popularny koń rekreacyjny,

Kincsem

Kincsem to klacz wyhodowana w stadninie w Tápiószentmárton, kilkanaście kilometrów na wschód od Budapesztu, gdzie urodziła się w 1874. Jej ojcem był folblut sprowadzony z Anglii, Cambuscan, a jej matką wyhodowana w stadninie w Kisber Nimfa Wodna. Kincsem należała do hrabiego Ernő (Ernesta) von Blaskovicha, węgierskiego arystokraty, który postanowił wystawiać klacz w wyścigach. Kincsem rozpoczęła karierę w wieku dwóch lat, ścigając się głównie w Austrii, na Węgrzech i w Niemczech. W latach późniejszych właściciel wysyłał Kincsem na cieszące się ogromnym prestiżem wyścigi do Anglii, jak również do Francji. Kincsem nigdy go nie zawiodła. W ciągu pięciu lat występów na europejskich hipodromach, klacz wystartowała 54 razy i odniosła 54 zwycięstwa. Rekord ten nie został pobity po dziś dzień, żaden koń po Kincsem nie wygrał nigdy wszystkich gonitw w których wystartował, mając za sobą tyle startów. Po zakończeniu kariery Kincsem urodziła pięć źrebiąt, trzy klaczki i dwa ogierki. Trzynastoletnia klacz zmarła podczas ostatniego porodu, w roku 1887. Przekazała jednak, zwłaszcza córkom, swój talent do biegania, gdyż w ciągu swoich karier odniosły one łącznie 41 zwycięstw, należąc w swoim czasie do szerokiej europejskiej czołówki.

Wiadomość o śmierci Kincsem obiegła wszystkie niemal węgierskie gazety. Imieniem klaczy nazwano znajdujący się budapeszteński hipodrom (Kincsem Park), gdzie znajduje się jej pomnik oraz poświęcone jej i historii wyścigów konnych na Węgrzech niewielkie muzeum.

  

INNE

Bydło węgierskie szare (Magyar szürke szarvasmarha)

Pasące się pośród traw bydło węgierskie szare to jeden z najbardziej charakterystycznych, a przy tym stereotypowych, obrazków z puszty – rozległego stepu rozciągającego się w dolinie Cisy, na Wielkiej Nizinie Węgierskiej. I chociaż dziś charakterystyczne węgierskie szare bydło hodowane jest głównie w parku narodowym Hortobágy na potrzeby turystów, chcących uwiecznić aparatami fotograficznymi „typowo” węgierskie obrazy, to jeszcze sto lat temu nietrudno było we wschodnich i środkowych Węgrzech spotkać czikoszów (csikos), pasterzy zajmujących się stadami tego wówczas istotnie charakterystycznego dla wschodnich Węgier bydła. Bydło węgierskie szare dotarło na tereny dzisiejszych Węgier najprawdopodobniej wraz z Madziarami, którzy na przełomie IX. i X. wieku osiedlili się w Kotlinie Panońskiej po trwającej kilkaset lat wędrówce ze stepów Azji południowo-zachodniej. Od tego momentu bydło to było niezmiennym elementem węgierskiego, a zwłaszcza nadcisańskiego krajobrazu. Krowy tej rasy są postawne, mają do 140 cm w kłębie i ważą około 550 kg. Z kolei byki miewają w kłębie do 150 cm i mogą ważyć nawet ponad 900 kg. Bydło węgierskie szare to rasa ogólnoużytkowa, co oznacza, że pozyskiwano z niej zarówno mleko, jak i mięso, a także wykorzystywano jako zwierzę juczne.

Owca śruboroga/racka (Magyar racka juh)

To charakterystyczna dla Węgier rasa owcy, występująca onegdaj gównie na łąkach nadcisańskiej puszty, na Wielkiej Wyżynie Węgierskiej (Alföld), we wschodnich i południowo-wschodnich Węgrzech. Tę rasę owiec charakteryzuje dość długa, biała, kędzierzawa sierść oraz długie, mierzące po ok. 70 cm rogi o charakterystycznym, spiralnym skręcie. Są to zwierzęta niewymagające, zadawalające się nawet bardzo ubogim pokarmem, a jednocześnie wytrzymałe, przez co doskonale nadawały się do wypasu w niesprzyjających warunkach i przebywania długich dystansów. Nazwa tej rasy kóz (racka), pozwala przypuszczać, że na Węgry dostała się ona z Bałkanów, bowiem Racami (Raczami) w wiekach minionych określano po węgiersku Serbów.

Świnia mangalica

Ta charakterystyczna dla Węgier i Bałkanów rasa świni powstała na początku XIX. wieku wskutek krzyżówek starych, węgierskich ras świń ze świniami pochodzącymi z północnej Serbii. Do połowy XX. wieku była to jedna z najpowszechniej hodowanych ras świń w całej Europie południowo-wschodniej, jednakże po II wojnie została niemal całkowicie wyparta przez rasy charakteryzujące się wyższą mięsnością. Mangalica bowiem nie jest pod względem tego parametru, w obecnych warunkach, zwierzęciem opłacalnym w hodowli. Niemniej jednak świnia ta jest obecnie często hodowana hobbystycznie. Jest to również w niektórych krajach, np. w Szwajcarii, popularne zwierzę domowe. Mangalicę charakteryzuje przede wszystkim dość krótka i kędzierzawa szczecina składająca się z czarnych i brązowych włosów.

 

Źródło: Wikipedia / galopuje.pl / rasykoni.pl / agroservice.hu

Zdjęcie na dziś

Pomnik ofiar Holokaustu na Węgrzech w kształcie wierzby płaczącej, znajdujący się na dziedzińcu Wielkiej Synagogi w Budapeszcie; źródło: wyszehrad.com
Pomnik ofiar Holokaustu na Węgrzech w kształcie wierzby płaczącej, znajdujący się na dziedzińcu Wielkiej Synagogi w Budapeszcie; źródło: wyszehrad.com

Czy wiesz, że...

  • jeden z najsłynniejszych w historii fałszerzy obrazów, Elmyr de Hory (właśc. Elmér Hoffmann, 1905-1974) pochodził z Węgier?

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...