Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Węgierskie symbole narodowe

SYMBOLE NARODOWE WĘGIER

 

  1. Flaga
  2. Herb
  3. Hymn
  4. Turul
  5. Kokarda
  6. Korona św. Stefana

 

Flaga Węgier

Flaga Węgier składa się z trzech poziomych pasów identycznych rozmiarów, z których górny jest czerwony, środkowy biały, a dolny zielony. Są to barwy historycznego herbu Królestwa Węgier, a na fladze pojawiły się najprawdopodobniej po raz pierwszy podczas rewolucji węgierskiej 1848 roku. Według jednej z hipotez trójkolorowy układ flagi związany jest z republikańskimi poglądami przywódców rewolucji, inspirujących się między innymi rewolucją francuską 1791, a więc jednym z jej symboli, francuską Tricolore, a także spuścizną węgierskich jakobinów, działających pod koniec XVIII wieku. Używania flagi zakazano po upadku powstania 1848, ale w 1867, po podpisaniu tzw. kompromisu i powstaniu Austro-Węgier, trójkolorowa flaga ponowie stała się jednym z symboli węgierskiej państwowości, przy czym na jej środku umieszczono herb Węgier (tzw. wielki, z koroną św. Stefana oraz aniołami jako trzymaczami herbowymi). W 1919 roku, po krótkotrwałym okresie Węgierskiej Republiki Rad, z flagi zniknęły trzymacze. W 1946 roku tarcza herbowa uzyskała nowy kształt, a korona Świętego Stefana została usunięta z flagi. Od 1949 do 1956, w okresie rządów Matyasa Rakosiego, miejsce historycznego herbu Węgier zajęło nowe godło w formie okręgu złożonego z kłosów w kolorze złotym, w którego środku, na błękitnym tle, znajdowały się młot i kłos w kolorze złotym oraz czerwona gwiazda. W październiku 1956 roku symbolem powstańców stała się flaga z wyciętym po środku otworem. Aby bowiem zamanifestować swój sprzeciw wobec reżimu Rakosiego Węgrzy wycinali komunistyczne godło. W 1957 wprowadzono nowy wzór flagi, na której nie było już żadnego godła. Dzisiejsza flaga Węgier wygląda identycznie. Przez Węgrów bywa nazywana „piros-fehér-zöld”, co znaczy „czerwono-biało-zielona”.

Należy dodać, że za czasów Arpadów, pierwszej węgierskiej dynastii królewskiej, flaga Królestwa Węgier wyglądała inaczej, niż w epokach późniejszych, a jest to o tyle istotne, że po dziś dzień można ją na Węgrzech zobaczyć. Najczęściej posługują się nią osoby związane z kręgami nacjonalistycznymi, zwolennicy przywrócenia tzw. Wielkich Węgier, a więc Węgier w granicach sprzed traktatu w Trianon. Flaga Arpadów to prostokątny płat materiału z przedłużeniem górnej krawędzi, z drzewcem wzdłuż dłuższego boku. Jest podzielony na osiem pasów, cztery czerwone i cztery srebrne (białe). Są to barwy herbowe Arpadów. Wzór ten widnieje na obecnym herbie Węgier, po prawej stronie tarczy herbowej.

 

Herb Węgier

Herb Węgier to dwudzielna tarcza w kolorach czerwonym, srebrnym, złotym i zielonym, zwieńczona koroną Świętego Stefana. Po prawej stronie tarczy herbowej (po lewej stronie dla patrzącego na tarczę) widnieją cztery srebrne i cztery czerwone, ułożone naprzemiennie poziome pasy. Pochodzą one z herbu pierwszej węgierskiej dynastii królewskiej, Arpadów, a po raz pierwszy pojawiać zaczęły się w dokumentach i na pieczęciach na początku XIII. wieku. Według niektórych badaczy cztery srebrne (białe) pasy symbolizują cztery wielkie rzeki przepływające przez historyczne tereny Węgier, a więc Dunaj, Cisę, Sawę i Drawę. Po lewej stronie tarczy widnieje srebrny krzyż patriarszy (o dwóch poprzeczkach, z których dolna jest dłuższa) w czerwonym polu, umiejscowiony na szczycie środkowego, najwyższego spośród trzech odwzorowanych na herbie wzgórz w kolorze zielonym. U podstawy krzyża znajduje się złota korona. Istnieje kilka hipotez tłumaczących obecność krzyża apostolskiego (zwanego też lotaryńskim) na herbie Węgier. Według jednej z nich ma on symbolizować akcję chrystianizacyjną pierwszego króla Węgier, św. Stefana. Według innej krzyż ten odwołuje się do dziedzictwa Bizancjum, którego jednym ze spadkobierców był panujący w drugiej połowie XII wieku król Béla III, wychowany na dworze cesarskim w Konstantynopolu. Trzy zielone wzgórza natomiast symbolizują trzy pasma górskie znajdujące się onegdaj na terenie Korony Świętego Stefana, a więc Tatry, Matrę oraz Fatrę.  Według innej teorii wzgórza te symbolizują Golgotę.

Jeśli idzie o Koronę Świętego Stefana, to jest to najważniejsze z węgierskich regaliów. Według legendy to właśnie nią koronował się pierwszy król Węgier, Święty Stefan. Koronacja odbyła się w roku 1000. W rzeczywistości wszystko wskazuje jednak na to, że korona jest młodsza, aczkolwiek nie udało się ustalić kiedy dokładnie powstała. Według niektórych źródeł korona została utworzona z dwóch diademów, wykonanych odpowiednio w połowie XI. wieku oraz pod koniec XI. wieku. Pierwszy z nich nosił miano corona graeca (właściwy diadem) i miał być darem cesarza bizantyjskiego Michała VII dla króla Gejzy I, drugi zaś, noszący nazwę corona latina (kabłąki), miał zostać wykonany na Węgrzech pod koniec XI. stulecia, za panowania Władysława I Świętego lub Kolomana Uczonego. Według innej wersji koronę kazał wykonać żyjący w drugiej połowie XII wieku król Bela III. Charakterystyczny krzyż dodano najprawdopodobniej w wieku XVI., oczywiście był wówczas prosty. Skrzywieniu uległ prawdopodobnie w wieku XVI. lub XVII., okresie bardzo burzliwym w dziejach Węgier, naznaczonym zmaganiami między Turkami, Węgrami i Habsburgami. W tym okresie korona wielokrotnie była przewożona i do skrzywienia krzyża doszło najprawdopodobniej podczas transportu. Jej dalsze dzieje były równie burzliwe, bowiem korona w okresie powstania węgierskiego 1848 roku znalazła się w rękach jego przywódcy, Lajosa Kossutha, który miał zakopać ją w siedmiogrodzkiej wsi Orszowa (Orşova). Według innej wersji miał to zrobić inny polityk rewolucji 1848 roku, były premier i minister spraw wewnętrznych, współpracownik Kossutha, Beralan Szemere. Odnaleziono ją w 1853 roku. Od tego momentu do 1945 roku znajdowała się w Zamku Królewskim w Budapeszcie. Wobec zbliżania się do miasta Armii Czerwonej została jednak wywieziona do Austrii, gdzie przejęta została przez wojska amerykańskie. Następnie trafiła do amerykańskiego narodowego skarbca złota w Fort Knox w stanie Kentucky, gdzie była przechowywana do 1978 roku, gdy prezydent Jimmy Carter zadecydował o przekazaniu korony władzom węgierskim. Korona trafiła do budapeszteńskiego Muzeum Narodowego, a w 2000 przeniesiona została do siedziby parlamentu, gdzie można ją dziś oglądać. Po raz pierwszy pojawiła się na dokumentach i pieczęciach węgierskiej monarchii za panowania Władysława I Jagiellończyka, w latach 40. XV wieku.

Obecny herb Węgier przyjęto w 1990 roku, po upadku rządów komunistycznych, opierając się na wyglądzie herbu z XV wieku, gdy znajdowały się na nim już wszystkie z wymienionych powyżej elementów. Warto podkreślić, że zarówno w XIX, jak i w XX wieku, herb Węgier przeszedł wiele modyfikacji, związanych między innymi z powstaniem Austro-Węgier, przejęciem władzy przez Strzałokrzyżowców i wreszcie z dojściem do władzy komunistów.  W latach 1919-1945, w okresie Węgier Horthy’ego, herb Węgier był taki jak obecny z tą różnicą, iż tarcza heraldyczna nie była zwieńczona koroną. Z kolei w latach 1949-1956 godło Węgier stanowił charakterystyczny dla stylistyki herbów satelitów ZSRR okrąg z kłosów w kolorze złotym, we wnętrzu którego znajdowały się, na błękitnym tle, młot i kłos, również w kolorze złotym, oraz czerwona gwiazda.

Warto dodać, że funkcjonuje zbliżony do oficjalnego wzoru herbu Węgier jego wariant nazywany herbem Kossutha. Od oficjalnego herbu Węgier odróżnia go kształt tarczy herbowej (krawędź górna i krawędzie boczne są w środkowej części nieco wklęsłe), a używany był przez węgierskich powstańców lat 1848-1849, stąd też jego nazwa. Ponadto „Herb Kossutha” zazwyczaj jest przedstawiany bez korony św. Stefana, która wieńczy aktualny herb Węgier, aczkolwiek można spotkać jego przedstawienia z koroną. Omawiane godło przyjęto jako herb istniejącej od listopada 1918 do marca 1919 roku I Republiki Węgierskiej oraz jako herb II Republiki Węgierskiej, funkcjonującej od lutego 1946 do 15 sierpnia 1949, gdy powstała Węgierska Republika Ludowa.

Jeśli chodzi o godła z okresu demokracji ludowej, to od powołania do życia Węgierskiej Republiki Ludowej w 1949 do rewolucji węgierskiej 1956 roku posługiwano się godłem o stylistyce zbliżonej do godeł innych państw zależnych od ZSRR. Składało się ono z okręgu utworzonego ze złotych kłosów oraz ze skrzyżowanych na błękitnym tle, wypełniającym rzeczony okrąg, złotych kłosa i młota. Pod okręgiem z kłosów wiła się wstęga w kolorach flagi węgierskiej, nad nim zaś znajdowała się czerwona gwiazda. Z kolei po upadku powstania węgierskiego 1956 roku, podczas którego powstańcy posługiwali się herbem Kossutha, wprowadzono nowy wzór godła. Zmieniono nieco stylistykę okręgu z kłosów, w który wplecione zostały wstęgi  (jedna w barwach flagi węgierskiej, druga czerwona), zaś na błękitnym tle wypełniającym okrąg znalazła się stylizowana tarcza podzielona w poziomie na trzy pasy w kolorach flagi Węgier - czerwony, biały i zielony. Całość zwieńczono czerwoną gwiazdą.

 

Hymn Węgier - „Himnusz”

Hymn Węgier nosi tytuł „Himnusz” (pl.”Hymn”). Słowa tej pieśni o charakterze modlitwy napisał w 1823 roku węgierski poeta romantyczny, Ferenc Kölcsey, zaś autorem muzyki jest Ferenc Erkel, jeden z pierwszych wielkich węgierskich kompozytorów i ojciec węgierskiej opery narodowej. Melodię „Hymnu” napisał w 1844 roku. Pieśń od razu stała się popularna, a podczas rewolucji węgierskiej 1848 wzniosła się do rangi hymnu narodowego. Po upadku powstania jej wykonywanie było zakazane. W roku 1867, po podpisaniu tzw. kompromisu i powstaniu dualistycznej monarchii austro-węgierskiej nowy węgierski rząd postanowił ogłosić konkurs na nowy hymn, gdyż „Hymn” zanadto kojarzył się z rewolucyjnymi nastrojami sprzed blisko 20 lat i przyjęcie go mogło zaszkodzić wypracowanej z mozołem ugodzie z Habsburgami. Przysłane kompozycje oceniano bez uprzedniego zaznajamiania się z nazwiskiem autora, które miało być ujawnione dopiero po dokonaniu wyboru. Okazało się, ku ogromnemu zaskoczeniu komisji odpowiedzialnej za przyjęcie nowego hymnu, że autorem wybranego utworu był wiedeński król walca, Johann Strauss. W związku z tym konkurs unieważniono, gdyż nie chciano, by autorem węgierskiego hymnu był Austriak. Ostatecznie więc przyjęto „Himnusz”, ale pieśń wykonywana była bardzo rzadko, tylko przy wyjątkowo ważnych uroczystościach państwowych. Wśród Węgrów cieszyła się ona jednak ogromną popularnością i po zawierusze doby Wielkiej Wojny i okresu Węgierskiej Republiki Rad „Himnusz” został wpisany do Konstytucji jako hymn narodowy. Nawet komuniści, po ostatecznym objęciu władzy w 1949 roku, nie zdecydowali się na zmianę hymnu (wprawdzie Matyas Rakosi miał podobno złożyć propozycję napisania nowego hymnu poecie Gyuli Illyésowi i kompozytorowi Záltanowu Kodalyowi, ale odmówili), który, jak już wspomniano, ma formę modlitwy, aczkolwiek podczas uroczystości państwowych nie śpiewano, a jedynie wysłuchiwano melodii. „Himnusz” jest hymnem Węgier po dziś dzień.

Warto dodać, że w 2006 roku w podbudapeszteńskim miasteczku Budakeszi odsłonięto pomnik poświęcony węgierskiemu hymnowi narodowemu, zaprojektowany przez Marię Majzik.

„Hymn” nie jest jednak jedyną patriotyczną pieśnią wykonywaną podczas uroczystości państwowych. Podczas gdy hymn narodowy najczęściej je otwiera, na ich zakończenie odgrywana i odśpiewywana jest pieśń „Szózat” (pl. „Wezwanie”). Autorem słów pieśni jest jeden z największych węgierskich poetów, emblematyczna postać węgierskiego romantyzmu, Mihaly Vörösmarty, który skreślił słowa „Wezwania” w 1836 roku, zaś autorem muzyki, napisanej w 1843 na zamówienie Teatru Narodowego, był kompozytor operowy i dramaturg Beni Egressy. Już od lat 40. „Szózat” cieszył się równie wielką popularnością jak „Himnusz” i z tego też powodu zarówno w okresie międzywojennym, jak i po II wojnie światowej rozbrzmiewał podczas licznych uroczystości państwowych.

Zdarza się iż takim wydarzeniom towarzyszy również deklamacja wiersza „Nemzeti dal” (pl. „Pieśń narodowa’), autorstwa Sándora Petöfiego, najsłynniejszego węgierskiego (sam uważał się za Węgra, aczkolwiek jego rodzice pochodzili ze Słowacji i z Serbii) romantyka. Publiczna lektura tego wiersza przez jego autora 15 marca 1848 była jednym z ważniejszych wydarzeń pierwszego dnia rewolucji węgierskiej.

Ponadto często z okazji świąt narodowych i innych uroczystości państwowych wykonuje się arię „Hazám, hazám” z opery Ferenca Erkela „Bánk bán” (wg. libretta Beniego Egressy’ego, który z kolei oparł się na dramacie Jozsefa Katony o tym samym tytule) , uchodzącej za pierwszą narodową operę węgierską.

Podczas uroczystości wojskowych nierzadko można usłyszeć słynny „Marsz Rakoczego” („Rakoczi induló”). Utwór ten, jak głosi legenda ulubiona melodia księcia Franciszka II. Rakoczego, przywódcy antyhabsburskiego powstania na początku XVIII wieku, powstał najprawdopodobniej wśród tzw. kuruców, czyli rekrutujących się głównie z chłopstwa, ale także ze zubożałej szlachty węgierskich powstańców walczących przeciwko Habsburgom na przełomie XVII i XVIII wieku pod wodzą Imre Thököly’ego i Franciszka II Rakoczego. Czasami autorstwo tego marsza przypisuje się żyjącemu w pierwszej połowie XIX wieku cygańskiemu wirtuozowi Janosowi Bihariemu. Melodię „Marsza Rakoczego” można odnaleźć m.in w „Potępieniu Fausta”  Hektora Berlioza oraz w kilku kompozycjach największego spośród węgierskich kompozytów, Franciszka Liszta. skrzypiec Inne popularne wojskowe marsze to „Marsz Kossutha” i „Marsz Batthány’ego” czy „Marsz Hunyadiego”.

Inną ważną pieśnią hymniczną po węgiersku jest „Székely Himnusz”, czyli hymn Szeklerów (Székely), madziarskojęzycznej i bardzo bliskiej Węgrom pod względem etnicznym (a być może wręcz wywodzącą się z etnosu węgierskiego) grupy zamieszkującej wschodnie rubieże Siedmiogrodu, dziś w Rumunii. Pieśń powstała w okresie dwudziestolecia międzywojennego, a jej autorami byli poeta György Csanady i kompozytor Kalman MIhalik. Już od tego czasu pieśń ta była bardzo popularna wśród Szeklerów i była jednym z elementów ich oporu przeciwko rumunizacyjnym działaniom Bukaresztu po przyłączeniu Siedmiogrodu do Rumunii na skutek traktatu z Trianon w 1919 roku, a szczególnie intensywnych w okresie władzy Nicolae Ceausescu. W roku 2009 Narodowa Rada Szeklerów, ciało reprezentujące tę mniejszość narodową wobec rządu w Bukareszcie, oficjalnie przyjęło „Szekely Himnusz” jako hymn Szeklerszczyzny, historycznej krainy znajdującej się dziś na terenie rumuńskich okręgów Harghita, Covasna i Marusza.

Swój hymn mają także Czangosze (Csángó), spokrewniona z Węgrami grupa etniczna zamieszkująca zachodnią Mołdawię.

 

Turul

Turul to ptak czczony przez dawne plemiona madziarskie, przypominający orła bądź raroga, będący jedną z najważniejszych postaci madziarskiej mitologii. Według legendy Turul ukazał się we śnie księżniczce Emese, żonie wodza Ugyeka, i wskazał jej drogę na Zachód, tłumacząc, że właśnie tam jej mąż powinien poprowadzić swój lud. Kierunek wędrówki miał wskazać Emese strumień krystalicznie czystej wody, który wypłynął z jej łona po wizycie Turula. Madziarzy usłuchali Turula i wyruszyli z zajmowanych przez siebie dotychczas terenów w stepach Azji Środkowej i dotarli do Kotliny Panońskiej, gdzie założyli swoje państwo. Według innej wersji tej legendy Turul spłodził z Emese Amosa, który z kolei był ojcem Arpada, legendarnego madziarskiego wodza, który przyprowadził dziesięć węgierskich plemion do Kotliny Panońskiej i położył tam zręby węgierskiej państwowości.

Turul uważany jest przez Węgrów za symbol narodowy na równi z flagą i godłem. Jego wizerunki często zdobią budynki użyteczności publicznej (rzeźba turula znajduje się m.in. na murach Zamku Królewskiego w Budzie), zaś w miejscowości Tatabanya mieści się największy w całym kraju pomnik ptaka. Turul znajduje się również w godle węgierskiej armii.

 

Kokarda

Z okazji święta narodowego w dniu 15 marca (rocznica wybuchu powstania węgierskiego w 1848 roku) Węgrzy przypinają do ubrań trójkolorowe kokardy w narodowych barwach, czerwonej, białej i zielonej.

 

Korona św. Stefana

Jej wyobrażenie wieńczy herb Węgier. Jej dzieje opisano pokrótce wyżej, w części poświęconej herbowi Węgier.

 

Źródło: Wikipedia / "Węgry. Zarys dziejów i kultury". Jerzy Snopek, Oficyna Wydawnicza Rytm

 

Zdjęcie na dziś

Pomnik ofiar Holokaustu na Węgrzech w kształcie wierzby płaczącej, znajdujący się na dziedzińcu Wielkiej Synagogi w Budapeszcie; źródło: wyszehrad.com
Pomnik ofiar Holokaustu na Węgrzech w kształcie wierzby płaczącej, znajdujący się na dziedzińcu Wielkiej Synagogi w Budapeszcie; źródło: wyszehrad.com

Czy wiesz, że...

  • Pál Schmitt, od sierpnia 2010 r. prezydent Węgier, ma za sobą bogatą w sukcesy karierę szermierza. Jako członek drużyny szpadzistów zdobył dwa złote medale olimpijskie: na igrzyskach w Meksyku (1968) i w Monachium (1972).

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...