Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt Chronionych

Miejsca pamięci - Czechy i Słowacja

Miejsca pamięci, pomniki, tablice…

Oto, zapewne niepełna, lista miejsc pamięci i innych obiektów upamiętniających związki między Polakami a Czechami i Słowakami, znajdujących się na terenie Polski. Jeśli znają Państwo jakieś inne miejsca, które Państwa zdaniem powinny znaleźć się na tej liście, będziemy wdzięczni za informacje o nich.

 

CZESI I SŁOWACY

DOLINA STRĄŻYSKA K. ZAKOPANEGO

Tablica upamiętniająca Edvarda Jelínka w Dolinie Strążyskiej

Tablica upamiętnia postać zapomnianą – Edvarda Jelínka, czeskiego pisarza i publicytę, autora tekstów drukowanych w periodykach czeskich i polskich, popularyzatora i tłumacze polskiej literatury (Jelínek był autorem szczegółowych bibliografii przekładów literatury polskiej).

Tablica znajduje się w Dolinie Strążyskiej, położonej w pobliżu Giewontu. Została tam umieszczona w 1897 roku, roku śmierci Jelínka.

 

KARKONOSZE

Droga Przyjaźni Polsko-Czeskiej w Karkonoszach

Droga Przyjaźni Polsko-Czeskiej w Karkonoszach to szlak turystyczny, ciągnący się od położonego nieopodal Szklarskiej Poręby szczytu Szrenica, przez najwyższy szczyt tego pasma - Śnieżkę, do położonej na granicy polsko-czeskiej przełęczy Okraj. Szlak, oznaczony kolorem czerwonym, został otwarty w 1961 r. i biegł, tak jak i dziś, po obu stronach granicy. W latach 70. odgrywał ważną rolę w kontaktach czechosłowackich i polskich dysydentów spod znaku Karty 77 i Komitetu Obrony Robotników, w których mieli uczestniczyć m.in. Václav Havel (prezydent Czechosłowacji w okresie transformacji, pierwszy prezydent Czech), Anna Šabatová (obecnie szefowa czeskiego Komitetu Helsińskiego), Antoni Macierewicz, Jacek Kuroń, Adam Michnik i inni. Spotkania te doprowadziły do powstania ruchu opozycji demokratycznej znanego jako Solidarność Polsko-Czechosłowacka, a dziś funkcjonującego w formie fundacji jako Solidarność Polsko-Czesko-Słowacka.

Od połowy grudnia 1981 – w związku z wprowadzeniem stanu wojennego w PRL - szlak został zamknięty. Otwarto go ponownie po trzech latach. Po podziale Czechosłowacji szlak, którego długość to około 30 kilometrów, uzyskał nazwę Drogi Przyjaźni Polsko-Czeskiej. I taką nosi do dziś.

 

KRAKÓW

Tablica upamiętniająca powołanie do życia Legionu Czesko-Słowackiego we wrześniu 1939 roku w Krakowie

Tablica upamiętnia powołanie do życia na początku września 1939 roku Legionu Czesko-Słowackiego (Legionu Czechów i Słowaków), jednostki w skład której weszli czechosłowaccy żołnierze, którzy po inwazji III Rzeszy na Czechosłowację w marcu 1939 roku opuścili kraj przez północą granicę. Wielu z nich przy współpracy czechosłowackiej ambasady w Warszawie i konsulatu Czechosłowacji w Krakowie, władz polskich i francuskich, do września 1939 ewakuowało się do Francji. Ci, którzy pozostali w Polsce, utworzyli we wrześniu 1939 r. jednostkę wojskową, która miała uczestniczyć w wojnie wrześniowej. Legion został powołany do życia przez prezydenta Ignacego Mościckiego, a jego struktury tworzono w czechosłowackim konsulacie w Krakowie. Czescy i słowaccy żołnierze szkolili się w Bronowicach Małych k. Krakowa i w Leśnej k. Baranowicz (dziś środkowa Białoruś) oraz w Dęblinie. Na czele jednostki stanęli gen. Lev Prchala oraz ppłk. Ludvík Svoboda, późniejszy dowódca wojsk czechosłowackich walczących u boku Armii Czerwonej i prezydent Czechosłowacji. Żołnierze z Bronowic i Leśnej nie zdążyli się połączyć i w drugiej połowie września bądź dostali się do niewoli radzieckiej (w tym ppłk. Svoboda), bądź wycofali się na terytorium Rumunii (w tym gen. Prchala).

Tablica znajduje się na ścianie dawnej siedziby konsulatu Czechosłowacji w Krakowie, przy ul. Westerplatte. Została tam umieszczona w czerwcu 1939 roku. Tekst znajdujący się na tablicy uwypukla rolę ppłk. Svobody. Nie ma na niej nazwiska gen. Prchali.

 

PRZEMYŚL

Tablica upamiętniająca samospalenie Ryszarda Siwca w Przemyślu

Tablica upamiętnia Ryszarda Siwca, przemyskiego księgowego i prawnika, który 8 sierpnia 1968 roku dokonał samospalenia na Stadionie X-lecia w Warszawie w geście protestu przeciwko interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji.

Tablica została wmurowana w ścianę domu w którym mieszkał Siwiec (Przemyśl, ul. Okrzei 2) w czterdziestą rocznicę jego czynu.

 

WARSZAWA

Kamień na warszawskim Czerniakowie upamiętniający ppor. Miroslava Iringha i jego podkomendnych

Kamień upamiętnia działania 535. Samodzielnego Plutonu Słowaków, dowodzonego przez ppor. Miroslava Iringha, jednej z jednostek Zgrupowania „Kryska” podczas powstania warszawskiego. Jednostką dowodził ppor. Miroslav (Mirosław) Iringh (ps. „Stanko’), urodzony w Warszawie w rodzinie słowacko-polskiej dziennikarz i fotograf. W jej skład wchodzili przedstawiciele wielu nacji – Słowacy, Czesi, Gruzini, Węgrzy, Polacy i inni.

Iringh przeżył powstanie i resztę życia spędził w Polsce. Pracował głównie jako fotograf. Odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych, pośmiertnie został wyróżniony także Orderem Odrodzenia Polski i  Orderem Ľudovíta Štúra (wysokie odznaczenie słowackie).

Kamień znajduje się na skwerze noszącym imię dowódcy jednostki. Skwer umiejscowiony jest na Czerniakowie, u zbiegu ulic Czerniakowskiej, Okrąg, Wilanowskiej i al. księdza Józefa Stanka.

 

Pomnik Jana Matejki przy parku Morskie Oko

Uznawany za jednego z najważniejszych twórców w historii polskiego malarstwa Jan Matejko urodził się w Krakowie i niemal całe życie spędził pod Wawelem. Artysta czuł się Polakiem, ale warto pamiętać, że jego ojciec František Xaver Matějka był Czechem (matka pochodziła z polsko-niemieckiej krakowskiej rodziny rzemieślniczej), który osiedlił się w Polsce w pierwszej ćwierci XIX stulecia. I o czeskich korzeniach mistrza pamiętano w ojczyźnie jego ojca, gdyż na początku lat siedemdziesiątych malarz otrzymał propozycję objęcia stanowiska rektora Akademii Sztuk Pięknych w Pradze. Matejko odmówił i wkrótce zaczął kierować krakowską ASP, która dziś nosi jego imię. Wykładowcą tej uczelni był autor warszawskiego pomnika malarza, prof. Mariana Koniecznego. Statuę odsłonięto w 1994 roku. Artyście towarzyszy na niej Stańczyk. Znajduje się ona po wschodniej stronie ul. Puławskiej, na wysokości parku Morskie Oko.

 

Tablica upamiętniająca samospalenie Ryszarda Siwca na Stadionie X-lecia

Tablica upamiętnia Ryszarda Siwca, prawnika i księgowego z Przemyśla, z wykształcenia filozofa, który 8 września 1968 roku dokonał samospalenia na trybunach Stadionu X-lecia w trakcie ogólnokrajowych dożynek. W ten sposób Siwiec chciał zaprotestować przeciwko interwencji Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Zmarł cztery dni później w wyniku odniesionych obrażeń. Siwiec został po przemianach ustrojowych pośmiertnie odznaczony wysokimi odznaczeniami państwowymi Czech i Słowacji – Orderem Tomáša Garrigue Masaryka i Orderem Podwójnego Białego Krzyża. Jego imieniem nazwano ulicę w Pradze, przy której znajduje się siedziba Instytutu Badania Reżimów Totalitarnych (Ústav pro studium totalitních režimů), tam też znajduje się upamiętniający jego czyn obelisk.

Tablica znajdowała się przy wejściu na Stadion XX-lecia (znajdował się w miejscu obecnego Stadiony Narodowego) w Warszawie. Podobno jedna z ulic przy nowym obiekcie ma nosić imię Siwca. Inicjatorem powieszenia tablicy był podobno Tygodnik „Solidarność”.

 

Źródła:

www.ngp.pl

www.warszawa.naszemiasto.pl

free.art.pl/podkowa.magazyn/nr51/wegrzy.htm

www.tvnwarszawa.pl

wroclaw.hydral.com.pl

www.gazetakrakowska.pl

www.nsi.pl

www.stepow.pl

www.tarnow.naszemiasto.pl

www.hunlight.hu

www.1944.pl

www.tygodnik2003-2007.onet.pl

www.przemysl24.pl

www.radaopwim.gov.pl

www.encyklopedia-solidarnosci.p

www.adl.org

www.jewish.org.pl

www.teologiapolityczna.pl

www.warszawa.ak.org.pl

www.ipn.gov.pl

www.gs24.pl

„Węgry znane i nieznane”, Jerzy Robert Nowak, Iskry, Warszawa, 1980

Wikipedia (różne wersje językowe)

www.warszawa1939.pl

www.zumi.pl

własne

Czy wiesz, że...

  • jednym z twórców sukcesów polskiej szermierki na szable w okresie międzywojnia (brązowe medale olimpijskie w drużynie wywalczone w na IO w Amsterdamie i w Los Angeles) był węgierski trener, Béla Szombathely?

Do posłuchania

See video

"Never Tear Us Apart" to jeden z największych przebojów australisjkiej grupy INXS (1977-2012), który znalazł się w...