„Obywatel Havel” w CzC w Warszawie

W czwartek 12 stycznia, w siedzibie Czeskiego Centrum w Warszawie w Al. Róż 16 odbędzie się projekcja filmu dokumentalnego „Obywatel Havel” („Občan Havel”) w reżyserii Miroslava Janka i Pavla Kouteckiego. Projekcja dokumentu to hołd dla zmarłego w grudniu byłego prezydenta Czech i cenionego dramaturga. Początek o godz. 18. Wstęp wolny.

Film „Obywatel Havel” przedstawia kulisy życia Havla jako lokatora praskiego Zamku Królewskiego – siedziby prezydentów Republiki Czeskiej. Realizatorzy filmu towarzyszyli prezydentowi zarówno w hradczańskim zamku, jak i podczas podróży po kraju i zagranicznych. Obraz powstawał przez 13 lat od 1992 roku. Na ekrany kin „Občan Havel” wszedł w styczniu 2008 roku. W Polsce można było oglądać film w kinach studyjnych od maja 2009 roku.

Václav Havel urodził sie 5 października 1936 roku w Pradze w rodzinie inteligenckiej. Ze względu na pochodzenie nie został przyjęty na żadną uczelnię humanistyczną, w związku z czym podjął studia na Politechnice w Pradze. Po dwóch latach nauki postanowił spróbować swoich sił na Wydziale Filmowym Akademii Muzycznej w Pradze. Nie został jednak przyjęty. Uniemożliwiono mu także powrót na Politechnikę. Wówczas zaczął pracować jako technik w praskim Teatrze Na zábradlí oraz pisać swoje pierwsze sztuki.

Później Havel stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy ruchu dysydenckiego, w który zaangażował się w okresie praskiej wiosny. Po inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację władze ukarały go za zaangażowanie na rzecz reform (był jednym z sygnatariuszy petycji wysłanej do władz przez przedstawicieli środowiska literackiego oraz przewodniczącym nieformalnego Klubu pisarzy niezależnych) zakazem wystawiania jego sztuk. W 1977 roku Havel był jednym z inicjatorów powstania Karty 77, ruchu o charakterze dysydenckim grupującym wiele osobistości życia kulturalnego o zróżnicowanych poglądach, domagających się od władz komunistycznych przestrzegania praw człowieka i demokratyzacji systemu. Obok Havla do najbardziej znanych postaci związanych z Kartą 77 należeli filozofowie Jan Patočka i Ladislav Hejdánek, minister spraw zagranicznych Czechosłowacji w okresie praskiej wiosny Jiří Hájek, poeta Jaroslav Seifert w 1984 wyróżniony literacką Nagrodą Nobla, obrończyni praw człowieka Anna Šabatová, w latach 2000-2007 zastępca rzecznika praw obywatelskich, a obecnie szefowa czeskiego Komitetu Helsińskiego czy popularna piosenkarka Marta Kubišová. Poza pisaniem sztuk teatralnych, w okresie zaangażowania w ruchu dysydenckim Havel pisywał również eseje, spośród których szczególną sławę zyskał tekst „Siła bezsilnych” („Moc bezmocných”) z 1978 roku.  Za działalność w ramach ruchu Karta 77 Havel kilkakrotnie był więziony przez władze.

19 listopada 1989 roku, dwa dni po studenckiej demonstracji w Pradze będącej początkiem aksamitnej rewolucji, Havel został jednym z założycieli Forum Obywatelskiego, ruchu zwolenników demokracji, domagającego się ustąpienia komunistów. Dramatopisarz cieszył się naonczas ogromnym szacunkiem wśród społeczeństwa. 29 grudnia Zgromadzenie Federalne, na czele którego stanął sympatyzujący z Havlem premier Czechosłowacji z okresu praskiej wiosny, następnie odstawiony przez władze na boczny tor Alexander Dubček, wybrało Havla prezydentem.Został on pierwszą niekomunistyczną głową państwa w historii Czechosłowacji. Przeprowadził kraj przez trudny okres przemian politycznych, kiedy to Czechosłowacja nosiła nazwę Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej. To on stał na jej czele, gdy 1 stycznia 1993 z organizmu tego powstały dwa niezależne byty państwowe – Czechy i Słowacja.

Tym samym Václav Havel został pierwszym prezydentem Czech. Funkcję tę pełnił przez dwie kadencje, od 1993 do 2003 roku. W tym czasie Czechy zostały przyjęte do NATO (1999) i przeszyły wszystkie niezbędne szczeble procesu akcesyjnego do Unii Europejskiej, co umożliwiło krajowi dołączenie do UE. Nastąpiło to za prezydentury Václava Klausa w maju 2004 roku.

Havel cieszył się na świecie ogromnym uznaniem. Stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy opozycji antykomunistycznej w krajach tzw. bloku wschodniego. Został uhonorowany wieloma wysokimi odznaczeniami państwowymi, w tym Orderem Orła Białego. Wielokrotnie był wymieniany jako kandydat do pokojowej Nagrody Nobla, której jednak nigdy nie otrzymał. W kraju bywał krytykowany za kompromisową postawę wobec przedstawicieli minionego reżimu.

Zmarły czeski prezydent był również bardzo ceniony jako literat. Niektóre z jego sztuk weszły do kanonu współczesnego dramatu. Są to m.in. „Zahradní slavnost” („Garden-party”) z 1963 r., „Audience” („Audiencja”, 1975), „Vernisáž” („Wernisaż”; 1975), „Protest” („Protest”; 1978) czy „Odcházení” („Odejść”; 2007).

Havel zmarł 18 grudnia w swoim wiejskim domu w miejscowości Hrádečko (k. Trutnowa w północnych Czechach).

Czwartek, 12 stycznia, godz. 18, Czeskie Centrum w Warszawie, al. Róż 16, wstęp wolny.

Źródło: warsaw.czechcentres.cz / filmweb.pl / Wikipedia / wyszehrad.com