„Wełtawa” Bedřicha Smetany

Od piątku trwa 67. edycja międzynarodowego festiwalu muzycznego „Praska Wiosna”. Festiwal tradycyjnie otwiera wykonanie cyklu poematów symfonicznych Bedřicha Smetany pt. „Moja ojczyzna” („Má vlast.”). W skład cyklu wchodzi poemat „Wełtawa” („Vltava”). Prezentowany fragment utworu to pierwsza część nagrania. Druga znajduje się tu .

Bedřich Smetana, urodził się 2 marca 1824 roku w Litomyšlu w północnych Czechach, w rodzinie pracownika tamtejszego browaru. Pierwszych lekcji muzyki udzielał mu ojciec, skrzypek-amator. Wkrótce syn rozpoczął także naukę gry na fortepianie. Po ukończeniu nauki w gimnazjum w Pilznie młody Smetana wyjechał do Pragi (1843). Tam dzięki protekcji swojej przyszłej teściowej trafił do szkoły muzycznej Josefa Prokscha, kompozytora i pedagoga muzycznego. Na życie zarabiał jako nauczyciel muzyki dzieci hrabiostwa Thunów. W 1847 ukończył naukę w szkole Prokscha i poleciwszy jako swego następcę hrabiostwu Thunom swoją przyszłą żonę, Kateřinę Kolářovą, zaczął podróżować po kraju, zarabiając jako pianista-wirtuoz.

Latem 1848 roku, w trakcie krótkotrwałego powstania prażan przeciwko Habsburgom, Smetana przebywał w stolicy. Pod wpływem wydarzeń w Pradze i doniesień o wiośnie ludów napływających z całej niemal Europy, postanowił Smetana, wobec szybkiej pacyfikacji praskiego powstania przez Austriaków i braku nadziei na realizację postulatów zwolenników autonomii Korony św. Wacława w ramach cesarstwa, zaangażować się w pracę pedagoga, chcąc przyczynić się do rozwoju czeskiej kultury kształcąc czeskich muzyków. W tym celu powołał w Pradze Instytut Muzyczny. Rok później ożenił się z Kateřiną Kolářovą, wywodzącą się z rodziny średnio sytuowanego praskiego mieszczaństwa. Instytut przeniósł się wówczas do należącej do jej rodziców kamienicy. Szkoła początkowo borykała się z dużymi problemami finansowymi, ale z czasem zaczęła zyskiwać popularność, m.in. za sprawą wizyt, jakie młodemu koledze po fachu składał od czasu do czasu sam Franciszek Liszt. Nadchodzące lata wypełniły kompozytorowi praca pedagogiczna i kompozytorska oraz coraz bardziej absorbujące obowiązki rodzinne, bowiem w latach 1851 – 1855 rodzina Smetanów powiększyła się o cztery córki: Gabrielę, Bedřiškę, Kateřinę oraz Žofię. Wkrótce Smetanów czekała też seria tragedii. W 1854 roku zmarła na gruźlicę Gabriela, a dwa lata później Bedřiška i Kateřina. Wówczas też na tuberkulozę zapadła żona kompozytora. Na te problemy nałożyły się także niepowodzenia na niwie zawodowej – kompozycje Smetany nie cieszyły się uznaniem krytyków i publiczności, a jako pianista oceniany jako muzyk co najwyżej przeciętny. W związku z tym Smetana postanowił szukać szczęścia poza Czechami i wyjechał do Szwecji. W Goeteborgu szybko zyskał uznanie jako muzyk (dawał recitale), dyrygent (współpracował z tamtejszym towarzystwem muzycznym) oraz pedagog.

W 1859 roku zmarła żona kompozytora. Dwa lata spędził jeszcze w Szwecji. Podjąwszy w 1861 r. decyzję o powrocie do Pragi, odbył jeszcze pianistyczne tournée po Niemczech, goszcząc m.in. w Weimarze, u swego przyjaciela i mistrza w jedne osobie, Franciszka Liszta. Po przyjeździe do kraju rzucił się w wir pracy kompozytorskiej, biorąc udział w konkursie na operę dotycząceh dziejów Czech, zorganizowanym przez księcia von Harracha. Smetana nawiązał współpracę ze swoim przyjacielem, literatem Karelem Sabiną. W ten sposób w 1863 roku powstała pierwsza opera Smetany, „Branderburczycy w Czechach” („Braniboři v Čechách”), której trzy lata później przyznano pierwszą nagrodę we wspomnianym konkursie. W pierwszej połowie lat sześćdziesiątych Smetana rozpoczął także karierę dyrygenta. Dyrygował muzyką innych kompozytorów, a także swoją, która zaczęła zyskiwać coraz większe uznanie. W 1866 poprowadził w tymczasowym gmachu Teatru Narodowego i „Brandenburczyków”, i „Sprzedaną narzeczoną”. Stał się etatowym dyrygentem placówki i cieszył się sporym uznaniem, acz nie brakowało krytyków, zarzucających mu „wagneryzm”, naonczas jedną z najpoważniejszych myślozbrodni w świecie muzyki. W 1872 roku ukończył swoje opus magnum, „Libuszę”. Okres powodzenia wkrótce jednak dobiegł końca, a to za spawą kłopotów zdrowotnych.

W 1874 roku kompozytor wycofał się z oficjalnego życia muzycznego. Coraz bardziej gnębiły go permanentne dolegliwości gardła oraz postępująca utrata słuchu. Pod koniec roku całkowicie ogłuchł. W kolejnych miesiącach pracował m.in. nad cyklem poematów symfonicznych „Moja ojczyzna” („Má vlast”), jednym ze swoich najbardziej znanych dzieł instrumentalnych. W 1876 roku, wraz z poślubioną wkrótce po śmierci pierwszej żony Barborą Ferdinandiovą, szwagierką swojego młodszego brata, oraz dwiema córkami z tego związku - Zdeňką i Boženą - wyjechał na prowincję. Jednakowoż jego stan wciąż się pogarszał. Głuchota nie ustąpiła, a na dodatek Smetana zaczął przejawiać objawy choroby psychicznej, najprawdopodobniej spowodowanej zarażeniem syfilisem. Kompozytor coraz rzadziej był stanie pracować. Zdołał jednak, całkowicie głuchy, stworzyć muzyczne świadectwo swojego stanu psychicznego, jakim był zaprezentowany w 1878 roku kwartet smyczkowy „Z mojego życia” („Z mého života”). Podczas premiery kompozycji na wiolonczeli zagrał Antonín Dvořák.

W 1881 i w 1883 roku otwierano Teatr Narodowy. Smetana nie mógł jednak cieszyć się sukcesami swojej „Libuszy”, która już wówczas uzyskała ogromną popularność, którą cieszy się po dziś dzień. Jego stan zdrowia właściwie uniemożliwiał mu normalne funkcjonowanie. W związku z tym w kwietniu 1884 roku rodzina postanowiła umieścić kompozytora w przytułku dla chorych psychicznie w Pradze-Kateřinkach. Tam zmarł 12 maja tego samego roku.

Bedřich Smetana uznawany jest za najwybitniejszego, obok Antoína Dvořáka, czeskiego kompozytora oraz za ojca czeskiej szkoły narodowej w muzyce i twórcę czeskiej opery. Był również doskonałym twórcą muzyki instrumentalnej, wirtuozem fortepianu oraz cenionym dyrygentem i pedagogiem. Najbardzie znane Smetanowskie kompozycje, jak opery „Sprzedana narzeczona” czy „Libusza”, a także cykl „Moja ojczyzna”, należą do kanonu muzyki klasycznej.

Prezentowane nagranie pochodzi z koncertu otwierającego festiwal Praska wiosna w 2009 roku. Orkiestrą Symfoniczną Czeskiego Radia dyryguje Antoni Wit, dyrektor warszawskiej Filharmonii Narodowej.

Druga część nagrania: tu

Nagranie w Internecie zamieścił 23 kwietnia 2010 roku użytkownik serwisu YouTube używający pseudonimu mimorom.

Źródła: Wikipedia / „Z muzyką przez wieki i kraje. Historia muzyki”. Bogusław Śmiechowski, wyd. Delta

Dotychczas zamieszczone nagrania:

„Szomorú Vasárnap”

„Mě to tady nebaví” (pl. „Mi się tu nie podoba”) – Ondřej Havelka z orkiestrą Melody Makers, 1998 r.

Uwertura do opery „Libusza” („Libuše”) Bedřicha Smetany

Dobrý večer priatelia

Wybór arii z „Księżniczki czardasza” Imre Kálmána

Tango „Biele margaréty” – śpiewa František Krištof Veselý

„Czardasz” Vittorio Montiego

Wybór melodii Bedřicha Nikodema

„Milord” w wykonaniu Hany Hegerovej

„Wejście gladiatorów” („Vjezd gladiátorů”) Juliusa Fučíka

„Ne szólj” - węgierskie tango z lat 30.